Endüktif sensör, metal bir cisim yaklaştığında temas etmeden algılayan bir yaklaşım sensörüdür. 3 kablolu DC modellerde kahverengi kablo artıya (+), mavi kablo eksiye (0V), siyah kablo ise çıkışa bağlanır. NPN sensör algılayınca çıkışı eksiye çeker, bu yüzden yük artı ile siyah kablo arasına bağlanır; PNP sensör algılayınca çıkışa artı verir, yük siyah kablo ile eksi arasına bağlanır.
Konveyörde geçen metal parçayı saymak, bir silindirin konumunu algılamak ya da 3D yazıcıda otomatik tabla seviyeleme yapmak için en sık kullanılan sensör endüktif yaklaşım sensörüdür. Ancak NPN-PNP, NO-NC ve kablo renkleri ilk bağlantıda kafa karıştırır. Bu rehberde endüktif sensörü ve doğru bağlantı şemalarını anlatıyoruz.
Endüktif sensör nedir?
Endüktif sensör, ön yüzünde oluşturduğu yüksek frekanslı manyetik alana metal bir cisim girdiğinde bunu temas olmadan algılayan bir yaklaşım (proximity) sensörüdür. Yalnızca metalleri algılar; plastik, ahşap ya da sıvıyı algılamaz. Hareketli parçası olmadığı için toza, titreşime ve yağa dayanıklıdır; bu yüzden makine ve otomasyonda çok yaygındır.
Endüktif sensör nasıl çalışır?
Sensörün içindeki osilatör, ön yüzdeki bobinle bir manyetik alan üretir; metal bu alana girince oluşan girdap akımları osilasyonu zayıflatır ve sensörün içindeki devre çıkışı değiştirir. Algılama mesafesi çelik için verilir. Alüminyum, pirinç ve bakır gibi metaller daha kısa mesafeden algılanır; mesafe yaklaşık olarak yarı yarıya ya da daha fazla düşebilir.
Kablo renkleri ve NPN-PNP bağlantı şeması
3 kablolu DC endüktif sensörlerde kablo renkleri standarttır:
- Kahverengi: Besleme artı (+), genellikle 6-36V DC.
- Mavi: Besleme eksi (0V, GND).
- Siyah: Çıkış (sinyal).
| Tip | Algılayınca çıkış | Yük nereye bağlanır | Yaygın kullanım |
|---|---|---|---|
| NPN | Eksiye (0V) çekilir | Kahverengi (+) ile siyah arasına | Asya kökenli PLC'ler, Arduino projeleri |
| PNP | Artı (+V) verir | Siyah ile mavi (0V) arasına | Avrupa tipi PLC'ler |
NO (normalde açık) sensörün çıkışı metal yokken pasif, metal gelince aktiftir. NC (normalde kapalı) sensörde ise tersi geçerlidir. Sensör seçiminde PLC ya da kontrol kartının girişinin NPN (sink) mi, PNP (source) mi beklediğine bakılmalıdır.
LJ18A3-8-Z/BX gibi kodlar ne anlama gelir?
- LJ18A3: 18 mm çaplı silindirik gövde.
- 8: Algılama mesafesi (mm).
- Z: DC besleme; J ise AC beslemedir.
- AX: NPN NC, BX: NPN NO, AY: PNP NC, BY: PNP NO.
Örnekler: LJ6A3-1-Z/BX (NPN NO, 1 mm), LJ18A3-5-Z/BY (PNP NO, 5 mm), LJ20A3-8-Z/BY (PNP NO, 8 mm). 220V AC ile doğrudan çalışan model için LJ18A3-8-J/EZ; köşeli gövde için TL-W5MC1 (NPN NO) ve TL-Q5MF1 (PNP NO).
Endüktif sensör adım adım nasıl bağlanır?
- Sensörün etiketinden tipini (NPN/PNP, NO/NC) ve besleme gerilimini okuyun.
- Kahverengi kabloyu güç kaynağının artısına, mavi kabloyu eksisine bağlayın.
- NPN sensörde yükü (röle bobini, PLC girişi) artı ile siyah kablo arasına; PNP sensörde siyah kablo ile eksi arasına bağlayın.
- Enerjiyi verin ve sensörün önüne bir metal parça tutun: sensörün üzerindeki LED yanmalı ve yük çalışmalıdır.
- Sensörü algılama mesafesinin yaklaşık %70-80'i kadar bir uzaklığa monte edin; tam sınırda çalışan sensör kararsız davranabilir.
Endüktif sensör Arduino'ya nasıl bağlanır?
Sensör 6-36V ile beslendiği için çıkışı doğrudan Arduino pinine bağlanmamalıdır; en güvenli yol çıkışı bir optokuplör ya da röle üzerinden okumaktır. NPN NO sensör, 12V'tan beslenip çıkışı bir optokuplör modülünün girişini sürecek şekilde bağlanır; optokuplörün çıkışı Arduino'nun INPUT_PULLUP girişine gider. Ayrıntılar için optokuplör rehberimize bakın. Sensörle bir röleyi doğrudan sürmek için röle bağlantı şeması yazımız yardımcı olur.
Sık sorulan sorular
NPN ve PNP sensör arasındaki fark nedir?
NPN sensör algıladığında çıkışını eksiye çeker, PNP sensör ise çıkışına artı verir. Hangisinin kullanılacağı, sensörün bağlanacağı PLC ya da kontrol kartının giriş tipine bağlıdır.
Endüktif sensör hangi malzemeleri algılar?
Yalnızca metalleri algılar. Demir ve çelik en uzak mesafeden algılanır; alüminyum, pirinç ve bakır daha yakından algılanır. Plastik, ahşap, cam ve sıvılar için kapasitif sensör kullanılır.
Endüktif sensörde kahverengi, mavi ve siyah kablo ne demek?
Kahverengi kablo besleme artısı, mavi kablo besleme eksisi, siyah kablo ise sensörün çıkışıdır. 4 kablolu modellerde beyaz kablo genellikle ikinci (tamamlayıcı) çıkıştır.
Endüktif sensör 3D yazıcıda kullanılır mı?
Evet; metal tablalı 3D yazıcılarda otomatik tabla seviyeleme için kullanılır. Sensör 12-24V ile beslendiğinden çıkışın kartın girişine uygun gerilime getirilmesi gerekir.
Endüktif sensör çalışmıyor, nasıl kontrol ederim?
Önce kahverengi ile mavi arasında besleme gerilimini ölçün. Ardından metal yaklaştırınca sensör LED'inin yanıp yanmadığına bakın. LED yanıyor ama yük çalışmıyorsa NPN/PNP bağlantısını kontrol edin.
Özet
- Endüktif sensör metalleri temas olmadan algılar.
- Kahverengi +, mavi 0V, siyah çıkıştır.
- NPN'de yük + ile siyah arasına, PNP'de siyah ile 0V arasına bağlanır.
- Kodlarda Z = DC, J = AC; BX = NPN NO, BY = PNP NO.
- Arduino'ya optokuplör üzerinden bağlanması en güvenli yoldur.