Kablo kesiti, çekilecek akıma ve kablonun uzunluğuna göre seçilir. Düşük gerilimli DC devrelerde kesit, gerilim düşümü formülüyle hesaplanır: A = 2 × L × I × 0,0175 / ΔV (bakır için). Gerilim düşümünün %3'ü geçmemesi hedeflenir. Sigorta ise kabloyu korur; değeri kablonun güvenle taşıyabileceği akımı aşmamalıdır.
Kablo seçerken yalnızca "bu kablo kaç amper taşır" diye düşünmek yetmez. Özellikle 12V ve 24V gibi düşük gerilimli sistemlerde kablo uzadıkça gerilim kaybı büyür; LED şeritler sönük yanar, motorlar güçsüz kalır, kablolar ısınır. Bu rehberde kablo kesitinin nasıl hesaplandığını, mm² ve AWG karşılıklarını ve sigortanın kabloya göre nasıl seçildiğini anlatıyoruz.
Kablo kesiti nedir?
Kablo kesiti, kablonun içindeki iletkenin (genellikle bakır) dik kesit alanıdır ve mm² ile ifade edilir. Amerikan sisteminde aynı büyüklük AWG numarasıyla verilir. Kesit büyüdükçe kablonun direnci azalır; böylece daha fazla akım daha az ısınmayla ve daha az gerilim kaybıyla taşınır.
Kablo kesiti neye göre seçilir?
Kablo kesiti üç şeye göre seçilir: taşınacak akım, kablonun uzunluğu ve kabul edilebilir gerilim düşümü. Kısa kablolarda belirleyici olan ısınmadır; uzun kablolarda ise gerilim düşümü daha önce sorun olur. Kablonun yalıtım malzemesi, ortam sıcaklığı ve başka kablolarla birlikte döşenmesi de taşıyabileceği akımı etkiler.
Kablo kesiti nasıl hesaplanır?
Düşük gerilimli DC devrelerde en güvenilir yöntem gerilim düşümü hesabıdır. Bakır kablo için formül:
A = 2 × L × I × 0,0175 / ΔV
- A: Gereken kesit (mm²)
- L: Kaynaktan yüke tek yön kablo uzunluğu (m); 2 ile çarpılmasının nedeni gidiş-dönüş iki iletken olmasıdır.
- I: Akım (A)
- 0,0175: Bakırın özdirenci (Ω·mm²/m)
- ΔV: İzin verilen gerilim düşümü (V); genellikle sistem geriliminin %3'ü
Örnek 1: 12V LED şerit
12V, 5A çeken bir LED şerit kaynaktan 5 m uzakta olsun. İzin verilen düşüm: 12V × %3 = 0,36V.
A = 2 × 5 × 5 × 0,0175 / 0,36 = 2,43 mm². Bir üst standart kesit olan 2,5 mm² seçilir.
Örnek 2: Aynı kablo daha kısa
Mesafe 1 m olsaydı: A = 2 × 1 × 5 × 0,0175 / 0,36 = 0,49 mm². Bu durumda 0,75 mm² kablo gerilim açısından yeterlidir; ama ısınma açısından da uygun olup olmadığına bakılır.
mm² ve AWG karşılıkları
| AWG | Kesit (mm², yaklaşık) | Yaygın kullanım |
|---|---|---|
| 24 | 0,20 | Sinyal, sensör, jumper kablolar |
| 22 | 0,33 | Küçük güç, adaptör uzatma |
| 20 | 0,52 | Hafif güç hatları, LED |
| 18 | 0,82 | Orta güç, fan, küçük motor |
| 16 | 1,31 | LED şerit besleme, pompalar |
| 14 | 2,08 | Yüksek akımlı DC, akü bağlantıları |
| 12 | 3,31 | Güç dağıtımı, invertör girişleri |
| 10 | 5,26 | Yüksek akım, akü-invertör |
AWG numarası küçüldükçe kablo kalınlaşır. Drone, RC ve akü bağlantılarında esnek ve ısıya dayanıklı oldukları için silikon kablolar tercih edilir; örneğin 18 AWG siyah ve 18 AWG kırmızı silikon kablo ile daha yüksek akım için 14 AWG silikon kablo. Çok damarlı uygulamalar için 2x1 mm² silikon kablo kullanılabilir.
Ev tesisatında hangi kesit kullanılır?
Ev elektrik tesisatında aydınlatma hatları için genellikle 1,5 mm², priz hatları için 2,5 mm² kablo kullanılır. Bu hatlar sırasıyla çoğunlukla 10A ve 16A otomatik sigortayla korunur. Fırın, klima gibi yüksek güçlü cihazlar ayrı ve daha kalın hatlar ister. 220V tesisat yönetmeliklere tabidir; projelendirme ve uygulama yetkili bir elektrikçi tarafından yapılmalıdır.
Kablo kesitine göre sigorta nasıl seçilir?
Sigorta kabloyu korumak için vardır; bu yüzden sigortanın değeri, kablonun güvenle taşıyabileceği akımdan büyük olmamalıdır.
- Cihazın normal çalışma akımını belirleyin.
- Sigortayı bu akımın yaklaşık 1,25-1,5 katı seçin (motor gibi kalkış akımı yüksek yüklerde gecikmeli sigorta).
- Seçtiğiniz sigorta değerinin, kablonun taşıma kapasitesinin altında kaldığını kontrol edin. Kalmıyorsa kabloyu kalınlaştırın.
- Sigortayı kaynağa (aküye ya da adaptöre) mümkün olduğunca yakın yerleştirin.
Elektronik devrelerde sık kullanılan seçenekler: 3A cam sigorta gibi hızlı sigortalar, motorlu devreler için 5A gecikmeli cam sigorta ve kendiliğinden eski hâline dönen resetlenebilir PTC sigorta.
Yanlış kesit seçilirse ne olur?
- Fazla gerilim düşümü: LED'ler sönük yanar, motorlar yavaşlar, elektronik devreler kararsız çalışır.
- Isınma: İnce kablo ısınır, yalıtımı yumuşar ve erir; kısa devre ve yangın riski oluşur.
- Bağlantı noktalarında ısınma: Klemens ve konnektörler de akıma uygun seçilmelidir.
Sık sorulan sorular
2,5 mm² kablo kaç amper taşır?
Taşıyabileceği akım yalıtıma, döşeme şekline ve ortam sıcaklığına göre değişir. Ev tesisatında 2,5 mm² kablo priz hatlarında yaygın olarak 16A sigortayla kullanılır. Uzun DC hatlarda ise belirleyici olan gerilim düşümüdür; hesabı mesafeye göre yapın.
12V sistemde neden kalın kablo gerekir?
Aynı gücü taşımak için düşük gerilimde daha yüksek akım gerekir. Gerilim düşümü akımla doğru orantılı olduğundan, 12V sistemlerde kayıp oranı 220V'a göre çok daha büyük olur; bu yüzden kesit büyütülür.
AWG ile mm² nasıl çevrilir?
AWG numarası her 3 küçüldüğünde kesit yaklaşık iki katına çıkar. Pratikte tablo kullanılır: 18 AWG ≈ 0,82 mm², 16 AWG ≈ 1,31 mm², 14 AWG ≈ 2,08 mm², 12 AWG ≈ 3,31 mm².
Sigorta kabloya göre mi, cihaza göre mi seçilir?
İkisine birden bakılır. Sigorta cihazın normal akımında atmayacak kadar büyük, ama kablonun güvenle taşıyabileceği akımı aşmayacak kadar küçük olmalıdır. Öncelik kabloyu korumaktır.
Gerilim düşümü yüzde kaç olmalı?
Düşük gerilimli DC sistemlerde gerilim düşümünü %3 civarında tutmak iyi bir hedeftir. Aydınlatma gibi hassas olmayan yüklerde %5'e kadar kabul edilebilir; elektronik kartlarda daha düşük tutmak gerekir.
Özet
- Kesit; akım, uzunluk ve izin verilen gerilim düşümüne göre seçilir.
- DC hatlar için formül: A = 2 × L × I × 0,0175 / ΔV.
- Gerilim düşümünü %3 civarında tutun.
- AWG küçüldükçe kablo kalınlaşır; 14 AWG ≈ 2,08 mm².
- Sigorta kabloyu korur; değeri kablonun taşıma kapasitesini aşmamalıdır.