Termal macun, işlemci, transistör ya da regülatör gibi ısınan bir parça ile soğutucu arasındaki mikroskobik hava boşluklarını doldurarak ısının soğutucuya geçmesini kolaylaştıran ısı iletken bir macundur. Yüzeyler alkolle temizlendikten sonra çok ince bir tabaka hâlinde (işlemcilerde nohut büyüklüğünde bir damla) sürülür ve soğutucu bastırılarak yayılır. Fazla macun ısı geçişini iyileştirmez, tersine kötüleştirir.
Bilgisayar ısınıp fanı sürekli yüksek devirde dönüyorsa, bir güç kaynağının transistörü soğutucusuna rağmen ısınıyorsa ya da bir LED armatürün ömrü kısalıyorsa, sorun çoğu zaman ısının soğutucuya iyi aktarılamamasıdır. Bu rehberde termal macunun ne işe yaradığını ve doğru şekilde nasıl sürüleceğini anlatıyoruz.
Termal macun nedir?
Termal macun (termal gres, ısı iletken macun), ısı ileten dolgu maddeleri (metal oksit, seramik gibi) içeren, macun kıvamında bir malzemedir. Isınan parçanın yüzeyi ile soğutucunun yüzeyi dışarıdan düz görünse de mikroskobik düzeyde pürüzlüdür; aralarda kalan hava çok kötü bir ısı iletkenidir. Termal macun bu boşlukları doldurarak ısının soğutucuya geçmesini kolaylaştırır.
Termal macun neden önemlidir?
Termal macun, parça ile soğutucu arasındaki ısıl direnci düşürür; macun olmadan aynı soğutucu çok daha kötü soğutur ve parça daha sıcak çalışır. Yüksek sıcaklık elektronik parçaların ömrünü kısaltır, işlemcilerin hızını düşürmesine (throttling) ve güç parçalarının korumaya geçmesine yol açar. Ancak macunun kendisi metal kadar iyi iletmez; bu yüzden amaç kalın bir tabaka değil, yalnızca boşlukları dolduran ince bir tabakadır.
Termal macun adım adım nasıl sürülür?
- Temizleyin: Eski macunu kâğıt havlu ve izopropil alkolle hem parçanın hem soğutucunun yüzeyinden tamamen temizleyin. Yüzeyler kuru ve tozsuz olmalıdır.
- Miktar: Bilgisayar işlemcilerinde ortaya nohut ya da pirinç tanesi büyüklüğünde bir damla yeterlidir. TO-220 gibi küçük güç parçalarında ise yüzeye çok ince bir tabaka sürmek yeterlidir.
- Yayma: Soğutucuyu düz bir şekilde yerleştirin ve vidalarını çapraz sırayla, eşit kuvvetle sıkın; basınç macunu yayar. Alternatif olarak macun bir plastik kartla çok ince ve eşit bir tabaka hâlinde yayılabilir.
- Kontrol: Soğutucu takıldıktan sonra kenarlardan taşan fazla macun, özellikle kart üzerindeki parçalara bulaşmışsa temizlenir.
- Deneyin: Cihazı çalıştırıp sıcaklıkları izleyin; bazı macunlar ilk ısınma döngülerinden sonra en iyi performansa ulaşır.
Ürün seçenekleri: küçük işler için 5 g şırınga termal macun, 20 g termal macun; atölye ve servis için 50 g termal macun ve 75 g silikon termal macun.
Ne kadar macun sürülmeli?
| Uygulama | Miktar |
|---|---|
| Masaüstü işlemci | Nohut büyüklüğünde tek damla ya da ince çizgi |
| Laptop işlemcisi ve ekran kartı çipi | Pirinç tanesi büyüklüğünde, çipin üzerine |
| TO-220, TO-247 güç parçaları | Yüzeyi kaplayan çok ince tabaka |
| LED modül ve COB LED | Alt yüzeye ince, eşit tabaka |
Fazla macun, metal-metal teması azaltarak ısıl direnci artırır ve kenarlardan taşarak etrafı kirletir.
Termal macun, termal pad ve termal bant farkı
- Termal macun: En ince ara tabakayı ve en iyi ısı geçişini sağlar; vidalı ya da baskı uygulanan soğutucular için idealdir.
- Termal pad: Hazır kalınlıkta yumuşak tabaka; parça ile soğutucu arasında boşluk olduğunda (ör. bellek çipleri) kullanılır.
- Termal bant: Çift taraflı yapışkanlı; vidasız küçük soğutucuları yapıştırmak için kullanılır, ör. çift taraflı termal bant ile Raspberry Pi bakır soğutucu. Isı geçişi macuna göre daha düşüktür.
Soğutucu seçimini soğutucu seçimi rehberimizde anlattık. Güç parçalarının metal sırtı çoğu zaman bir bacakla elektriksel olarak bağlantılıdır; soğutucu başka bir gerilime bağlıysa macunla birlikte yalıtkan bir silikon ya da mika pad ve yalıtkan vida burcu kullanılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Termal macun ne sıklıkla değiştirilir?
Kaliteli macunlar uzun yıllar dayanabilir. Sıcaklıklar zamanla belirgin şekilde yükseldiyse, soğutucu sökülmüşse ya da macun kurumuşsa yenilenmelidir.
Termal macun elektriği iletir mi?
Çoğu silikon ve seramik bazlı macun elektriği iletmez. Sıvı metal ve bazı metal tozlu macunlar ise iletkendir ve kart üzerine taşarsa kısa devreye yol açabilir; ürün bilgisi kontrol edilmelidir.
Termal macun yerine başka bir şey kullanılır mı?
Diş macunu, krem ya da yağ gibi malzemeler kurur, ısıyı iyi iletmez ve korozyona yol açabilir. Termal macun yerine yalnızca termal pad ya da termal bant gibi bu iş için üretilmiş malzemeler kullanılmalıdır.
Termal macun kurursa ne olur?
Kuruyan macun boşlukları dolduramaz, ısıl direnç artar ve parça daha sıcak çalışır. Kurumuş macun temizlenip yenisi sürülmelidir.
Soğutucu takarken macun mu, pad mi kullanmalıyım?
Yüzeyler düz ve birbirine sıkıca bastırılıyorsa macun daha iyi sonuç verir. Arada boşluk varsa ya da elektriksel yalıtım gerekiyorsa uygun kalınlıkta termal pad ya da yalıtkan pad kullanılır.
Özet
- Termal macun, parça ile soğutucu arasındaki hava boşluklarını doldurur.
- Yüzeyler alkolle temizlenir, çok ince tabaka ya da küçük bir damla uygulanır.
- Fazla macun ısı geçişini kötüleştirir.
- Pad boşluklar için, termal bant vidasız küçük soğutucular içindir.
- Güç parçalarında gerekiyorsa yalıtkan pad kullanılır.