BLTouch, 3D yazıcının tablasındaki yükseklik farklarını bir pimle dokunarak ölçen otomatik yatak seviyeleme sensörüdür. Yazıcı, tablanın birçok noktasını ölçüp bir yükseklik ağı (mesh) oluşturur ve baskı sırasında Z eksenini bu ağa göre düzeltir. Doğru sonuç için sensör 5 kabloyla bağlanır ve Z-offset ayarlanır.
3D baskıda ilk katmanın tablaya düzgün yapışması, baskının geri kalanının kaderini belirler. Tablanın bir köşesi birkaç onda bir milimetre yüksek ya da alçak olduğunda filament bir yerde ezilir, başka bir yerde havada kalır. Elle seviyeleme bu farkı azaltır ama tabla eğriliğini gideremez. Bu yazıda BLTouch otomatik yatak seviyeleme sensörünün nasıl çalıştığını, 5 kablolu bağlantısını, Z-offset ayarını ve mesh leveling mantığını anlatıyoruz.
BLTouch nedir?
BLTouch, 3D yazıcının baskı kafasına takılan, tablaya küçük bir pimle dokunarak yüksekliği ölçen dokunmalı bir yatak seviyeleme sensörüdür. Yazıcı bu sensörle tablanın birçok noktasını ölçer, aradaki farkları kaydeder ve baskı sırasında Z eksenini bu farklara göre hafifçe yukarı ya da aşağı hareket ettirir.
3D yazıcı BL-Touch otomatik seviyeleme sensörü ürün bilgisine göre 5V ile çalışır, 15 mA çeker (en fazla 300 mA) ve 5 pinli Dupont kablolar, M3 vidalar ile 3 ve 2 pinli JST konnektörlerle gelir. 3D yazıcının genel yapısını merak ediyorsanız 3D yazıcı nasıl çalışır yazısına bakabilirsiniz.
BLTouch nasıl çalışır?
BLTouch, bir elektromıknatısla aşağı itilen pimin tablaya değip yukarı itildiği anı bir Hall etkili sensörle algılayarak çalışır. Pim yukarı kaydığı anda sensör kontrol kartına bir tetik sinyali gönderir. Kart, o anda Z ekseninin konumunu kaydeder.
Ölçüm sırası şöyledir: kart pimi indirir, kafayı yavaşça tablaya doğru indirir, tetik gelince durur ve konumu not eder, ardından kafayı kaldırıp bir sonraki noktaya geçer. Pim tablaya fiziksel olarak dokunduğu için tablanın malzemesi önemli değildir; cam, PEI ya da manyetik yüzeylerde aynı biçimde ölçer. Endüktif sensörler ise yalnızca metal yüzeyi algılar.
Sensör açılışta kendini test eder: pim iki kez iner ve kalkar, kırmızı LED yanar. Kırmızı ışık yanıp sönüyorsa sensör alarm durumundadır; çoğunlukla pim sıkışmıştır ya da ölçüm sırasında tabla bulunamamıştır.
BLTouch ile 3DTouch arasındaki fark nedir?
BLTouch ile 3DTouch aynı dokunmalı ölçüm prensibini kullanır; 3DTouch ve benzerleri BLTouch uyumlu olarak üretilen alternatif sensörlerdir. Bağlantı ve firmware komutları genellikle aynıdır, ancak kablo renkleri ve tekrarlanabilirlik modelden modele değişebilir.
| Yöntem | Ölçüm prensibi | Tabla yüzeyi | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| BLTouch | Pimle dokunma, Hall sensörü | Her yüzey | Kablo sırası ve Z-offset doğru ayarlanmalı |
| 3DTouch ve uyumlu sensörler | Pimle dokunma | Her yüzey | Kablo renkleri farklı olabilir; ürün belgesine bakılmalı |
| Endüktif sensör | Metal yüzeyi temassız algılama | Yalnızca metal | Cam tablada çalışmaz; sıcaklıkla değeri kayabilir |
| Elle seviyeleme | Kâğıt testi ve köşe vidaları | Her yüzey | Tablanın eğriliğini düzeltemez, sık tekrar gerekir |
Otomatik seviyeleme, elle seviyelemenin yerini tamamen almaz. Tabla önce köşe vidalarıyla kabaca düzlenir, sensör geri kalan küçük farkları telafi eder. Köşe vidalarının gevşemesini önlemek için 3D yazıcı tabla kalibrasyon seti gibi daha sert yaylar kullanılabilir.
BLTouch nasıl bağlanır?
BLTouch kontrol kartına 5 kabloyla bağlanır: 3 kablo pimi kontrol eder ve sensörü besler, 2 kablo ise tetik sinyalini taşır. Aşağıdaki renkler orijinal BLTouch'ta yaygın kullanılan düzendir.
| Kablo grubu | Renk | Görev | Kartta bağlandığı yer |
|---|---|---|---|
| 3'lü grup (servo) | Kahverengi | GND | Servo ya da BLTouch soketi GND |
| Kırmızı | +5V besleme | Servo ya da BLTouch soketi 5V | |
| Turuncu | Kontrol sinyali (pimi indir/kaldır) | Servo ya da BLTouch soketindeki sinyal pini | |
| 2'li grup (tetik) | Siyah | GND | Z-min ya da probe girişi GND |
| Beyaz | Tetik çıkışı (Z-min) | Z-min ya da probe girişi sinyal pini |
Bazı kontrol kartlarında, örneğin Creality'nin 4.2.x serisi kartlarında, 5 pinli tek bir BLTouch soketi bulunur ve kablo doğrudan takılır. Eski kartlarda 3'lü grup bir servo ya da genişletme pinine, 2'li grup Z endstop soketine bağlanır. Kart üzerindeki pin sırası üreticiye göre değiştiği için takmadan önce kartın şemasını kontrol edin. 5V ve GND'nin ters takılması sensörü bozabilir.
BLTouch kurulumu adım adım nasıl yapılır?
BLTouch kurulumu montaj, kablolama, firmware ve ilk test olmak üzere dört aşamada yapılır. Aşağıdaki adımlar genel bir sıralamadır; firmware ayrıntıları yazıcınıza ve kartınıza göre değişir.
- Yazıcıyı kapatın ve fişini çekin. Sensörü uygun bir braketle baskı kafasının yanına takın. Pim içerdeyken ucu nozzle ucundan birkaç milimetre yukarıda olmalıdır.
- Kabloları kafadan karta, hareketli parçalara takılmayacak şekilde götürün. Gerekirse uzun Dupont kabloyu kullanın.
- Firmware'de BLTouch desteğini açın. Marlin'de bu, BLTOUCH seçeneği ve bir otomatik seviyeleme türü (ör. bilinear) seçilerek yapılır. Hazır firmware kullanan yazıcılarda üreticinin BLTouch sürümünü yükleyin.
- Sensörün nozzle'a göre X ve Y uzaklığını ölçüp firmware'e girin. Bu değer yanlışsa yazıcı tablanın dışını ölçmeye çalışabilir.
- Z ekseninin evine sensörle dönmesi için güvenli Z eve dönüşünü (Z safe homing) açın; böylece sensör tablanın ortasında ölçer.
- Yazıcıyı açın ve sensörün kendi testini (pim iki kez iner ve kalkar) izleyin. Ardından pimin komutla indiğini ve kalktığını kontrol edin.
- İlk G28 (eve dönüş) komutunda elinizi güç düğmesinde tutun. Kafa inerken pime parmağınızla dokunun; kafa hemen durmalıdır. Durmuyorsa yazıcıyı kapatıp bağlantıyı kontrol edin.
Marlin'de M280 P0 S10 pimi indirir, M280 P0 S90 kaldırır, M280 P0 S120 test modunu başlatır, M280 P0 S160 alarmı sıfırlar. Bu komutlar kurulum sırasında sensörü test etmek için kullanışlıdır.
Z-offset nasıl ayarlanır?
Z-offset, sensörün tetiklendiği yükseklik ile nozzle ucunun tablaya değdiği yükseklik arasındaki farktır ve kâğıt testiyle ayarlanır. Sensör tablaya nozzle'dan önce değdiği için bu değer Marlin'de negatif olur. Z-offset yanlışsa mesh ne kadar iyi olursa olsun ilk katman ya ezilir ya da tablaya yapışmaz.
- Tablayı ve nozzle'ı baskı sıcaklığına ısıtın; ısıyla oluşan genleşme ölçüme dahil olsun.
- G28 ile eve dönün; kafa tablanın ortasına gelir.
- Kafayı Z=0'a indirin ve nozzle ile tabla arasına bir A4 kâğıdı koyun.
- Ekrandaki Z-offset ya da "babystep" menüsünden nozzle'ı 0,05 mm'lik adımlarla indirin; kâğıt hafif sürtünerek hareket ettiğinde durun.
- Değeri kaydedin; Marlin'de M851 ile görülür ve M500 ile kalıcı belleğe yazılır.
- Bir ilk katman test baskısı alın ve gerekirse baskı sırasında küçük adımlarla ince ayar yapın.
Nozzle değiştirildiğinde nozzle ucunun yüksekliği değişir ve Z-offset yeniden ayarlanmalıdır. Nozzle değişimini Ender 3 nozzle değişimi yazısında anlattık; Ender 3 uyumlu 0,4 mm çelik nozzle ya da MK8 0,4 mm pirinç nozzle taktıktan sonra bu adımları tekrarlayın.
Mesh leveling nedir?
Mesh leveling, sensörün tablada bir ızgara üzerindeki noktaları ölçüp bir yükseklik haritası (ağ) oluşturması ve yazıcının baskı sırasında Z'yi bu haritaya göre düzeltmesidir. Örneğin 3x3 ağda 9, 5x5 ağda 25 nokta ölçülür. Nokta sayısı arttıkça tabla eğriliği daha iyi yakalanır, ama ölçüm süresi uzar.
Marlin'de G29 komutu ağı ölçer. Ağ her baskıdan önce ölçülebilir ya da bir kez ölçülüp kaydedilerek her baskıda yüklenebilir. Dilimleyicinin başlangıç kodunda G28'den sonra G29 (her seferinde ölçüm) ya da M420 S1 (kayıtlı ağı yükleme) kullanılır. Tabla sökülüp takılan 220x220 mm manyetik tabla yüzeyi gibi yüzeylerde ağ genellikle sabit kalır; tabla vidalarına dokunduğunuzda ise ağı yeniden ölçün.
Sensör ve tabla aksesuarlarına 3D yazıcı aksesuarları kategorisinden ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
BLTouch kırmızı ışık yanıp sönüyorsa ne yapmalıyım?
Yanıp sönen kırmızı ışık sensörün alarm durumunda olduğunu gösterir. Önce pimin serbestçe hareket ettiğini, sıkışmadığını ve eğilmediğini kontrol edin. Ardından M280 P0 S160 komutuyla alarmı sıfırlayın ya da yazıcıyı kapatıp açın. Alarm sürekli tekrar ediyorsa sensörün tablaya yeterince yakın monte edildiğini ve kablo bağlantılarını kontrol edin.
BLTouch varken elle seviyeleme yapmak gerekir mi?
Evet, kaba bir elle seviyeleme yine gerekir. Sensör küçük yükseklik farklarını telafi eder, ama tabla bir köşede çok yüksekse Z motoru baskı boyunca gereğinden fazla hareket eder ve baskının üst kısımları da eğik çıkabilir. Köşe vidalarıyla tablayı yaklaşık düzleyip sonra ağı ölçmek en iyi sonucu verir.
BLTouch cam tablada çalışır mı?
Evet, BLTouch cam tablada çalışır. Sensör tablaya pimle fiziksel olarak dokunduğu için yüzeyin metal olması gerekmez. Cam, PEI, manyetik yay çeliği ya da başka bir yüzeyde de aynı prensiple ölçer. Yalnızca ölçüm noktalarının tabla kenarına çok yakın olmamasına ve klipslerin pime değmemesine dikkat edin.
Z-offset neden her nozzle değişiminde bozulur?
Her nozzle'ın boyu ve heater bloğa ne kadar vidalandığı biraz farklıdır. Bu yüzden nozzle değiştirildiğinde nozzle ucunun yüksekliği değişir, sensörün tetiklendiği yükseklik ise aynı kalır. Aradaki fark yani Z-offset bu nedenle değişir. Nozzle değişiminden sonra kâğıt testini tekrarlayın ve yeni değeri kaydedin.
BLTouch tabla vidalarının yerini tutar mı?
Hayır, BLTouch tabla vidalarının ve yaylarının yerini tutmaz; tablanın sağlam ve sabit durması gerekir. Gevşek yaylar baskılar arasında tablayı oynatır ve kayıtlı ağ geçersiz olur. Sert yaylar ya da silikon ara parçalar tablayı daha uzun süre sabit tutar ve ağı yeniden ölçme ihtiyacını azaltır.
Özet
- BLTouch, pimle tablaya dokunarak yüksekliği ölçen otomatik yatak seviyeleme sensörüdür.
- Sensör 5 kabloyla bağlanır: 3'lü grup pimi kontrol eder ve besler, 2'li grup tetik sinyalini taşır.
- Z-offset, sensör tetik yüksekliği ile nozzle ucu arasındaki farktır ve kâğıt testiyle ayarlanır.
- Mesh leveling, ölçülen ağa göre Z'yi baskı sırasında düzeltir; G29 ile ölçülür, M420 S1 ile yüklenir.
- Elle kaba seviyeleme ve sağlam tabla yayları otomatik seviyelemenin ön koşuludur.