İzoleli Tornavida ve 1000V VDE El Aletleri Nedir?

Elektrik panosunda, prizde ya da sigorta kutusunda çalışırken kullanılan tornavida ve penselerin bir kısmı turuncu-kırmızı kalın yalıtımlı ve üzerinde "1000V" yazılıdır. Bu yazıda izoleli tornavida ve 1000V VDE el aletlerinin ne olduğunu, sıradan plastik saplı aletten farkını, üzerindeki işaretlerin nasıl okunacağını ve bu aletlerle bile uyulması gereken güvenlik kurallarını anlatıyoruz. Elektrik tesisatıyla ilgilenen teknisyenler ve evde küçük elektrik işleri yapanlar için hazırlandı.

İzoleli tornavida nedir?

İzoleli tornavida, metal gövdesi uca kadar elektrik yalıtım malzemesiyle kaplanmış ve bu yalıtımı belirli bir gerilime kadar test edilmiş bir tornavidadır. Uluslararası karşılığı IEC 60900, Avrupa'daki karşılığı EN 60900 standardıdır. Standart, 1000V AC ve 1500V DC gerilime kadar kullanılacak el aletlerinin yalıtımını, mekanik dayanımını ve işaretlemesini tanımlar.

Halk arasında bu aletlere "VDE tornavida" denir. VDE, aletleri test edip belgelendiren bir Alman kuruluşudur. Bir aletin "VDE" olarak anılması, standarda uygunluğunun bağımsız bir kuruluşça doğrulandığını anlatır. Tornavidanın yanı sıra pense, yan keski, kargaburun, kablo sıyırıcı ve lokma takımları da bu standarda göre üretilir.

İzoleli alet sıradan plastik saplı aletten nasıl ayrılır?

Temel fark testtir: izoleli alet yalıtım için tasarlanır ve test edilir, sıradan sap ise yalnızca tutuş konforu için yapılır. Plastik sapın içinde metal şaft sapın sonuna kadar uzanabilir, sapta çatlak olabilir ya da malzeme gerilime dayanıklı olmayabilir. Kimse bunu ölçmediği için yalıtım garantisi yoktur.

Elektronik kart tamirinde, enerjisiz cihazlarda ve mekanik işlerde 28 parça tornavida seti gibi elektronikçi setler yeterlidir. Bu setler izoleli değildir; şebeke gerilimine bağlı bir noktaya dokunmak için kullanılmamalıdır.

1000V VDE işareti nasıl anlaşılır?

Gerçek bir izoleli alette, iki üst üste üçgenden oluşan sembol ile "1000V" yazısı birlikte bulunur. Yalnızca "1000V" yazması ya da kırmızı sap kullanılması yeterli değildir. Sembol, aletin canlı (gerilimli) çalışma için standarda göre üretildiğini gösterir.

• Çift üçgen sembolü: IEC 60900'e göre gerilim altında çalışmaya uygun alet işaretidir.
• 1000V yazısı: Alet AC 1000V'a kadar yalıtım sınıfındadır (DC'de 1500V).
• Üretici ve tip bilgisi: Kim tarafından üretildiği ve hangi model olduğu.
• Standart numarası ve belge işareti: IEC 60900 / EN 60900 ve varsa VDE, GS gibi test kuruluşu işaretleri.

Birçok üretici yalıtımı iki renkli katman olarak yapar. Dış katman aşınıp alttaki farklı renkli katman görünmeye başladığında alet artık kullanılmamalıdır. Bu, yalıtımın inceldiğini gösteren basit bir uyarıdır.

İzoleli aletle gerilim altında çalışmak güvenli mi?

Hayır, izoleli alet tek başına güvenli çalışma anlamına gelmez; yalnızca yanlışlıkla temas ya da kaza riskine karşı ek bir koruma katmanıdır. Gerilim altında çalışma özel eğitim, yetki ve kişisel koruyucu donanım ister. Ev ve atölye işlerinde doğru yol her zaman önce enerjiyi kesmektir.

Elektrik işlerinde genel kabul gören beş güvenlik kuralı vardır ve izoleli alet bunların yerine geçmez:

1. Enerjiyi kesin: İlgili sigortayı ya da şalteri kapatın.
2. Tekrar açılmaya karşı önlem alın: Şalteri kilitleyin ya da üzerine uyarı kartı asın.
3. Gerilim olmadığını doğrulayın: Ölçüm aletini önce bilinen gerilimli bir prizde deneyin, sonra çalışacağınız noktayı ölçün.
4. Topraklayın ve kısa devre edin: Bu adım daha çok yüksek gerilim ve tesis işlerinde uygulanır.
5. Yakındaki gerilimli bölümleri kapatın: Komşu gerilimli parçalara yalıtkan örtü ya da bariyer koyun.

Topraklamanın neden önemli olduğunu topraklama nedir yazımızda ayrıntılı anlattık.

Gerilim olmadığı nasıl kontrol edilir?

Gerilim olmadığını doğrulamanın güvenilir yolu iki uçlu bir gerilim test cihazı ya da uygun ölçüm kategorisindeki bir multimetredir. Tek uçlu kontrol kalemi hızlı bir ön kontrol için kullanışlıdır, ama vücut kapasitesine ve zemine bağlı çalıştığı için "ışık yanmadı" sonucu gerilimin kesin olarak yok olduğunu kanıtlamaz.

160 mm kontrol kalemi 100-500 VAC aralığında faz tespiti için, ışıklı voltaj test kalemi ise gerilim var/yok kontrolü ve nötr tespiti için kullanılabilir. Kesin ölçüm için DT-830D dijital multimetre gibi bir ölçü aleti ve sağlam problar gerekir. Şebekede ölçüm yapacaksanız cihazın ve probların CAT sınıfına mutlaka bakın; ayrıntılar multimetre seçimi yazımızda.

İzoleli aletler nasıl kontrol edilir ve saklanır?

İzoleli aletler her kullanımdan önce gözle kontrol edilmelidir; yalıtımında çatlak, kesik, erime ya da kabarma görülen alet hemen kullanımdan kaldırılır. Hasarlı yalıtım bantla ya da makaronla onarılmaz, çünkü onarılan bölümün dayanımı bilinmez.

• Aletleri güneş ışığından, yüksek ısıdan ve çözücülerden uzak, ayrı bir çantada saklayın.
• İzoleli tornavidayı kaldıraç ya da keski gibi kullanmayın; yalıtım ezilir ve yırtılır.
• Uç kısmını taşlayıp inceltmeyin; açıkta kalan metal yüzey büyür.
• İzoleli ve izolesiz aletleri karıştırmamak için ayrı yerlerde tutun.

Sık sorulan sorular

VDE ile IEC 60900 aynı şey mi?

Tam olarak aynı değildir. IEC 60900 (Avrupa'da EN 60900) aletin karşılaması gereken teknik kuralları tanımlayan standarttır. VDE ise bu standarda göre test yapan ve belge veren bir kuruluştur. "VDE tornavida" ifadesi, standarda uygunluğun bağımsız bir kuruluşça doğrulandığı izoleli aletler için kullanılır.

İzoleli tornavida ile prizde gerilim varken çalışılır mı?

Ev ve atölye işlerinde çalışılmamalıdır. İzoleli tornavida kazara temasa karşı ek koruma sağlar, ama elinizin, kolunuzun ya da başka bir aletin gerilimli parçaya değmesini engellemez. Önce sigortayı kapatın, gerilim olmadığını ölçerek doğrulayın, sonra izoleli aletle çalışın.

Kontrol kalemi gerilim olmadığını kanıtlar mı?

Hayır, tek uçlu kontrol kalemi kesin sonuç vermez. Işığın yanması vücudunuz üzerinden çok küçük bir akım geçmesine bağlıdır; kuru zemin, kalın ayakkabı ya da arızalı kalem ışığın yanmamasına neden olabilir. Gerilim olmadığını doğrulamak için iki uçlu test cihazı ya da uygun CAT sınıfında multimetre kullanın.

İzoleli aletin yalıtımı yıpranınca ne yapılmalı?

Alet kullanımdan kaldırılmalı ve yenisiyle değiştirilmelidir. İki katmanlı yalıtımda alttaki farklı renk görünmeye başladıysa dış katman incelmiş demektir. Bant, makaron ya da yapıştırıcıyla yapılan onarım test edilmediği için güvenlik sağlamaz.

Elektronik kart tamiri için izoleli tornavida gerekir mi?

Genellikle gerekmez. Enerjisi kesilmiş, düşük gerilimli elektronik kartlarda ince uçlu elektronikçi tornavidalar daha kullanışlıdır. Ancak şebekeye bağlı güç kaynağı kartlarında kondansatörler fişten çekildikten sonra da yüklü kalabilir; bu kartlarda önce kondansatör gerilimini ölçün.

Özet

• İzoleli tornavida, IEC 60900'e göre 1000V AC ve 1500V DC'ye kadar yalıtım için test edilmiş el aletidir.
• Gerçek izoleli alette çift üçgen sembolü ve 1000V işareti birlikte bulunur; kırmızı sap tek başına kanıt değildir.
• Sıradan plastik sap yalıtım garantisi vermez; elektronikçi tornavidalar gerilimli işte kullanılmaz.
• İzoleli alet beş güvenlik kuralının yerine geçmez: önce enerjiyi kesin ve gerilim olmadığını ölçün.
• Yalıtımı çatlamış ya da alt katmanı görünen alet onarılmaz, değiştirilir.