Köprü diyot, dört diyotun köprü şeklinde bağlandığı ve alternatif akımı (AC) tek yönlü doğru akıma (DC) çeviren doğrultucudur. İki ayağı (~ işaretli) AC girişine, + ve - ayakları DC çıkışına bağlanır. Seçerken akım değeri yükün akımının en az 1,5-2 katı, gerilim değeri ise girişin tepe geriliminin rahatça üstünde olmalıdır. Multimetrenin diyot kademesinde her diyot tek yönde yaklaşık 0,5-0,7V göstermelidir.
Adaptörlerde, şarj aletlerinde, motor sürücülerde ve hemen her şebekeden beslenen cihazda bulunan küçük, dört bacaklı bir parça vardır: köprü diyot. Bu rehberde köprü diyotun ne işe yaradığını, nasıl bağlandığını, nasıl seçildiğini ve sağlam olup olmadığının nasıl ölçüldüğünü anlatıyoruz.
Köprü diyot nedir?
Köprü diyot (köprü doğrultucu), dört diyotun bir köprü (Graetz köprüsü) şeklinde bağlanmasıyla oluşan ve alternatif akımı tek yönlü akıma çeviren parçadır. Dört diyot ayrı ayrı da bağlanabilir, ancak tek bir gövdede hazır köprü kullanmak daha az yer kaplar ve montajı kolaylaştırır. Diyotun temel çalışmasını diyot nedir rehberimizde anlattık.
Köprü diyot nasıl çalışır?
AC'nin pozitif yarı dalgasında iki diyot, negatif yarı dalgasında diğer iki diyot iletime geçer; böylece her iki yarı dalgada da çıkıştaki akım aynı yönde akar. Bu işleme tam dalga doğrultma denir. Çıkış henüz düz bir DC değildir; dalgalı (titreşimli) bir DC'dir. Bu dalgalanmayı düzeltmek için çıkışa büyük değerli bir elektrolitik kondansatör bağlanır. AC ile DC arasındaki fark için AC ve DC farkı rehberimize bakın.
Köprü diyot bacakları nasıl bağlanır?
- ~ (iki adet): AC girişleri. Transformatörün sekonder uçları ya da AC kaynak buraya bağlanır; yönü önemli değildir.
- + : DC çıkışın artı ucu.
- - : DC çıkışın eksi ucu (GND).
Bacak işaretleri gövdenin üzerinde yazılıdır. Tarak tipi (KBU, GBU, GBJ) köprülerde artı bacak genellikle kesik köşeli tarafta bulunur, ama her zaman gövde üzerindeki işarete bakın.
Köprü diyot nasıl seçilir?
Köprü diyotun akım değeri yükün çektiği akımın en az 1,5-2 katı, ters gerilim değeri ise giriş geriliminin tepe değerinin rahatça üzerinde olmalıdır. 230V şebekenin tepe gerilimi yaklaşık 325V'tur; bu nedenle şebekeye doğrudan bağlanan köprülerde 600V ya da 1000V değerli modeller kullanılır.
| Tip / örnek | Akım | Gerilim | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| DB107G | 1A | 1000V | Küçük adaptör ve kart besleme |
| KBP206G | 2A | 600V | Küçük güç kaynakları |
| GBU4J | 4A | 600V | Orta güçlü kaynaklar, amfi beslemesi |
| KBU10M | 10A | 1000V | Akü şarj, motor beslemesi |
| GBJ5010 | 50A | 1000V | Yüksek akımlı doğrultucular (soğutucuyla) |
Köprü diyot çalışırken ısınır; her diyot üzerinde yaklaşık 0,7-1V düşer ve akım iki diyottan geçtiği için toplam kayıp bunun iki katıdır. Birkaç amperin üzerindeki akımlarda köprüyü soğutucuya vidalayın.
Basit bir doğrultucu devresi nasıl kurulur?
- Transformatörün sekonder uçlarını köprünün iki ~ bacağına bağlayın.
- Köprünün + ve - çıkışlarına bir filtre kondansatörü bağlayın; ör. 2200 µF elektrolitik kondansatör. Kondansatörün artısının köprünün + ucuna gittiğinden emin olun.
- Kondansatörün gerilim değeri, çıkış tepe geriliminin üzerinde olmalıdır. 12V AC transformatörde çıkış yaklaşık 12 × 1,41 - 1,5 ≈ 15,5V'a çıkar; 25V kondansatör seçin.
- Sabit bir gerilim gerekiyorsa çıkışa bir regülatör ekleyin; bkz. voltaj regülatörü rehberi.
Köprü diyot multimetre ile nasıl ölçülür?
Multimetre diyot kademesindeyken her bir iç diyot tek yönde yaklaşık 0,4-0,7V göstermeli, ters yönde OL (açık) göstermelidir.
- Kırmızı probu - bacağına, siyah probu sırayla iki ~ bacağına değdirin: iki ölçüm de 0,4-0,7V arasında olmalıdır.
- Kırmızı probu sırayla iki ~ bacağına, siyah probu + bacağına değdirin: yine 0,4-0,7V okunmalıdır.
- Probları ters çevirerek aynı ölçümleri tekrarlayın: hepsinde OL görülmelidir.
- Herhangi iki bacak arasında 0V'a yakın değer kısa devreyi, her iki yönde OL ise kopuk diyotu gösterir; bu durumda köprü değiştirilmelidir.
Sık sorulan sorular
Köprü diyot ne işe yarar?
Köprü diyot alternatif akımı tek yönlü doğru akıma çevirir. Adaptörlerde, şarj aletlerinde ve şebekeden beslenen hemen her elektronik cihazın giriş katında bulunur.
Köprü diyotun hangi bacağı artı?
Gövde üzerinde + işareti olan bacak DC çıkışın artısıdır. Yuvarlak ve kare gövdeli modellerde işaretler üstte, tarak tipi modellerde gövdenin yüzünde yazar.
Köprü diyot yerine 4 tane diyot kullanılabilir mi?
Evet; 1N4007 gibi dört diyot köprü şeklinde bağlanarak aynı iş yapılır. Diyotların akım ve gerilim değeri ihtiyaca uygun olmalıdır.
Köprü diyot neden ısınır?
Her diyot üzerinde yaklaşık 0,7-1V gerilim düşer ve bu kayıp ısıya dönüşür. Akım arttıkça ısı da artar; büyük akımlarda köprü soğutucuya monte edilmelidir.
Köprü diyot DC devrede kullanılabilir mi?
Evet; DC girişte kutup yönünden bağımsız çalışma sağlamak için kullanılabilir. Giriş ters bağlansa bile çıkışın kutbu doğru kalır, ancak iki diyot üzerindeki gerilim kaybı hesaba katılmalıdır.
Özet
- Köprü diyot, dört diyotla AC'yi tam dalga doğrultur.
- İki ~ bacak AC girişi, + ve - bacaklar DC çıkışıdır.
- Akım değeri yükün 1,5-2 katı, gerilim değeri tepe gerilimin üstünde seçilir.
- Çıkışa filtre kondansatörü, gerekirse regülatör eklenir.
- Diyot kademesinde her iç diyot tek yönde 0,4-0,7V göstermelidir.