MQ serisi gaz sensörleri, içlerindeki ısıtılmış kalay dioksit (SnO2) tabakasının direncinin belirli gazların varlığında düşmesi prensibiyle çalışır. Modül tipi sensörlerin analog (AO) çıkışı gaz yoğunluğuyla artan bir gerilim verir, dijital (DO) çıkışı ise trimpotla ayarlanan eşik aşılınca değişir. MQ-2 duman ve LPG, MQ-4 metan (doğal gaz), MQ-5 ve MQ-6 LPG, MQ-7 karbonmonoksit, MQ-3 alkol için kullanılır. Bu sensörler hobi ve eğitim amaçlıdır; hayati güvenlik için sertifikalı dedektörler kullanılmalıdır.
Mutfakta gaz kaçağını algılayan bir alarm, garajda karbonmonoksit uyarıcısı ya da bir alkol ölçer... MQ serisi gaz sensörleriyle bu tür projeleri Arduino ile kolayca deneyebilirsiniz. Bu rehberde MQ sensörlerinin nasıl çalıştığını, hangi sensörün hangi gazı algıladığını ve Arduino'ya nasıl bağlandığını anlatıyoruz.
MQ gaz sensörü nedir?
MQ gaz sensörleri, bir ısıtıcı ile ısıtılan yarı iletken bir algılama tabakası (genellikle kalay dioksit, SnO2) içeren, havadaki belirli gazların yoğunluğuna göre direnci değişen sensörlerdir. Temiz havada tabakanın direnci yüksektir; algılanan gaz arttıkça direnç düşer. Modül tipi kartlarda bu direnç değişimi bir gerilime çevrilir ve ayrıca bir karşılaştırıcı devresiyle dijital çıkış üretilir.
Hangi MQ sensörü hangi gazı algılar?
| Sensör | Başlıca algıladığı gazlar | Örnek kullanım |
|---|---|---|
| MQ-2 | LPG, propan, hidrojen, duman | Genel gaz ve duman alarmı |
| MQ-3 | Alkol buharı | Alkol ölçer projeleri |
| MQ-4 | Metan (doğal gaz) | Doğal gaz kaçağı |
| MQ-5 | LPG, doğal gaz | Mutfak gaz alarmı |
| MQ-6 | LPG, bütan, propan | Tüp gaz kaçağı |
| MQ-7 | Karbonmonoksit (CO) | CO uyarı projeleri |
| MQ-8 | Hidrojen | Akü odası, hidrojen projeleri |
| MQ-135 | Amonyak, benzen, CO2 gibi gazlar | Hava kalitesi göstergesi |
Örnek ürünler: MQ-4 metan ve doğal gaz sensörü, MQ-5 LPG ve propan sensörü, MQ-6 LPG ve bütan sensörü, MQ-7 karbonmonoksit sensörü, MQ-3 alkol sensörü ve MQ-8 hidrojen sensör kartı.
MQ sensör modülü Arduino'ya nasıl bağlanır?
- VCC: 5V. Isıtıcı yaklaşık 150 mA civarında akım çeker; sensörü 3,3V pinden beslemeyin ve birden fazla sensör kullanıyorsanız ayrı bir 5V kaynak düşünün.
- GND: GND.
- AO (analog çıkış): Analog giriş, ör. A0. Gaz arttıkça gerilim yükselir.
- DO (dijital çıkış): Dijital giriş, ör. D2. Modüldeki trimpotla ayarlanan eşik aşıldığında değişir.
Adım adım gaz algılama
- İlk kullanım: Yeni sensörü ilk kez kullanmadan önce uzun süre (üreticiler genellikle 24 saat ya da daha fazla önerir) enerjili bırakın; algılama tabakası kararlı hâle gelir.
- Her açılışta ön ısıtma: Sensör her açılışta birkaç dakika ısınmalıdır; bu süredeki okumaları dikkate almayın.
- Temiz hava değerini ölçün: Temiz havada analogRead(A0) değerini birkaç dakika gözleyin ve ortalamasını not edin.
- Eşik belirleyin: Temiz hava değerinin belirgin şekilde üzerinde bir eşik seçin. Bir çakmağın gazını (yakmadan) sensöre yaklaştırarak değerin nasıl yükseldiğini görün.
- Alarm: Okunan değer eşiği geçtiğinde buzzer, LED ya da röle çalıştırın. Dijital çıkışı kullanıyorsanız eşiği modüldeki trimpotla ayarlayın.
Gaz yoğunluğunu ppm cinsinden hesaplamak, sensörün veri sayfasındaki eğrilerle ve sensöre özel kalibrasyonla mümkündür; basit projelerde eşik değeri ile çalışmak yeterlidir. Analog okuma ve eşik mantığını Arduino nedir ve potansiyometre rehberlerimizde anlattık.
Güvenlik uyarısı
MQ serisi sensörler hobi, eğitim ve deneme projeleri içindir; can güvenliğinin söz konusu olduğu yerlerde (ev, iş yeri, araç) standartlara uygun, sertifikalı gaz ve karbonmonoksit dedektörleri kullanılmalıdır. MQ sensörleri sıcaklık ve nemden etkilenir, birden fazla gaza tepki verir ve zamanla hassasiyetleri değişir. Gaz kaçağından şüphelendiğinizde elektrik anahtarlarına dokunmayın, ortamı havalandırın ve ilgili acil durum hattını arayın.
Sık sorulan sorular
MQ-2 ile MQ-5 arasındaki fark nedir?
MQ-2 LPG, propan, hidrojen ve dumana karşı geniş bir hassasiyete sahiptir ve genel amaçlı alarm projelerinde kullanılır. MQ-5 ise özellikle LPG ve doğal gaza daha duyarlıdır.
Gaz sensörü neden ısınıyor?
MQ sensörlerinin içinde algılama tabakasını çalışma sıcaklığında tutan bir ısıtıcı vardır. Sensörün dokunulduğunda ılık ya da sıcak olması normaldir.
Gaz sensörü ilk açılışta neden yüksek değer gösteriyor?
Sensör henüz ısınmamış ve dengelenmemiştir. Her açılışta birkaç dakika ön ısıtma süresi bekleyin; yeni sensörlerde ilk kullanım öncesi uzun süreli enerjilendirme yapın.
MQ sensörü 3,3V ile çalışır mı?
Isıtıcı 5V için tasarlanmıştır; 3,3V ile doğru çalışmaz. Sensör 5V ile beslenmeli, ESP32 gibi 3,3V kartlarda analog çıkış gerilim bölücü ile kartın giriş aralığına indirilmelidir.
Karbonmonoksit için hangi sensör kullanılır?
MQ-7 karbonmonoksite duyarlıdır ve ısıtıcısı belirli bir döngüyle (yüksek ve düşük gerilim) çalıştırıldığında en iyi sonucu verir. Can güvenliği için mutlaka sertifikalı bir CO dedektörü kullanılmalıdır.
Özet
- MQ sensörleri ısıtılmış SnO2 tabakasının gazla değişen direncini ölçer.
- Her MQ modeli farklı gazlara duyarlıdır (MQ-4 metan, MQ-7 CO, MQ-3 alkol…).
- AO analog gerilim, DO trimpotla ayarlı eşik çıkışı verir.
- 5V ile beslenir; ön ısıtma ve temiz hava kalibrasyonu gerekir.
- Hayati güvenlik için sertifikalı dedektörler kullanılmalıdır.