Panel Voltmetre Ampermetre Bağlantısı: 2, 3 ve 5 Telli

Güç kaynağı, akü şarj cihazı, güneş paneli sistemi ya da kendi yaptığınız laboratuvar kaynağı… Hepsinde gerilimi ve akımı anlık görmek işinizi kolaylaştırır. Dijital panel voltmetre ve ampermetreler bu iş için ucuz ve küçük bir çözümdür, ancak kablo sayısı ve şönt kullanımı modele göre değişir. Bu yazıda 2, 3 ve 5 telli modellerin farkını, harici şöntün nasıl seçilip bağlandığını ve en sık yapılan hata olan ortak toprak sorununu anlatıyoruz.

Panel voltmetre ve ampermetre nedir?

Panel voltmetre, bir devrenin gerilimini sürekli gösteren ve bir kutunun ya da panonun ön yüzüne takılan küçük bir dijital ölçü aletidir. Panel ampermetre ise aynı şekilde devreden geçen akımı gösterir. Bu iki işlevi tek gövdede birleştiren voltmetre ampermetre modülleri hobi ve atölye projelerinde en çok tercih edilenlerdir.

Akım doğrudan ölçülmez; akım, şönt adı verilen çok düşük değerli bir direnç üzerinden geçirilir ve dirençte oluşan küçük gerilim ölçülür. Ohm kanununa göre bu gerilim akımla orantılıdır. Küçük akımlı modellerde şönt gövdenin içindedir, yüksek akımlı modellerde ise dışarıda ayrı bir parça olarak gelir.

2, 3 ve 5 telli modeller arasındaki fark nedir?

Telin sayısı, sayacın beslemesini nereden aldığını ve akım ölçüp ölçmediğini gösterir. 2 telli voltmetre beslemesini ölçtüğü gerilimden alır; 3 telli voltmetrede besleme ve ölçüm ayrıdır; 5 telli modellerde buna akım yolunun iki kalın teli eklenir.

2 telli modellerin sınırı çalışma gerilimidir. Örneğin 0,56 inç LED ekranlı 2 kablolu DC 4,5-30V voltmetre 4,5V'un altındaki gerilimi gösteremez, çünkü o gerilimde kendisi de çalışmaz. 2 kablolu 0,36 inç DC 2,4-30V voltmetre daha düşükten başlar ama yine sıfıra inemez. Ayarlı bir güç kaynağında gerilimi sıfıra kadar görmek istiyorsanız beslemesi ayrı olan 3 telli bir model, ör. 0,28 inç DC 0-100V dijital mini voltmetre seçin.

5 telli voltmetre ampermetre nasıl bağlanır?

5 telli sayaçta ince teller beslemeyi ve gerilim ölçümünü yapar, kalın iki tel ise yükün eksi hattına seri girer. Tellerin renkleri modele göre değişebileceğinden bağlantıdan önce ürünle gelen şemaya mutlaka bakın. DC 0-100V 10A dijital voltmetre ampermetre bu yapıdaki yaygın modellere bir örnektir.

1. Tüm kaynakları kapatın ve kabloları enerjisizken bağlayın.
2. Kalın iki teli yükün eksi hattına seri bağlayın: biri kaynağın eksisine, diğeri yükün eksisine gider. Hangisinin hangi tarafa gideceği şemada yazar.
3. İnce besleme telini (genellikle kırmızı) sayacın çalışma aralığına uygun bir artıya bağlayın.
4. İnce ölçüm telini (genellikle sarı ya da beyaz) gerilimini görmek istediğiniz noktanın artısına bağlayın.
5. İnce eksi teli (genellikle siyah) kaynağın eksisine bağlayın; birçok modelde bu tel içeride kalın akım teliyle zaten birleşiktir.
6. Önce yüksüz enerji verin ve akımın 0 göründüğünü, gerilimin doğru okunduğunu kontrol edin; sonra yükü bağlayın.

Akım eksi değer gösteriyorsa ya da hiç değişmiyorsa kalın tellerin yeri büyük olasılıkla terstir. Ölçümü bir multimetreyle doğrulamak isterseniz multimetre nasıl kullanılır yazımızdaki akım ölçme adımlarını izleyebilirsiniz.

Ortak toprak neden önemlidir?

Bu sayaçların besleme eksisi, ölçüm eksisi ve şöntün bir ucu genellikle aynı noktadır; bu yüzden ölçülen devre ile sayacın beslemesi ortak bir eksiye bağlanmalıdır. Eksiler birleşmezse ölçüm girişi bir referans bulamaz ve değer ya sıfır ya da rastgele görünür.

Ortak eksi aynı zamanda bir tuzaktır. Şöntü artı hatta (yüksek taraf) kullanmaya kalkarsanız, sayacın eksisi devrenin artısına bağlanmış olur ve besleme kısa devre olabilir. Aynı sorun, eksisi başka bir noktaya bağlı olan bir kaynakta da yaşanır: örneğin artısı topraklanmış bir sistemde ya da iki ayrı kaynağın farklı noktalarını ölçerken. Kural basittir: şönt eksi hatta durur ve tüm eksiler tek noktada buluşur.

Güvenlik uyarısı: Bu yazıdaki DC sayaçlar 220V şebekeye bağlanmaz. Şebeke gerilimi için AC panel sayaçları kullanılır ve bunların bağlantısı hayati tehlike taşır; deneyiminiz yoksa işi bir elektrikçiye yaptırın.

Harici şönt nasıl seçilir ve bağlanır?

Harici şönt, ölçülecek en yüksek akımdan daha büyük nominal akımlı ve sayacın beklediği milivolt değerinde seçilir; 75mV şönt, nominal akımda uçlarında 75mV gerilim oluşturur. Örneğin FL-2 50A 75mV şönt direnç 50A'de 75mV verir. Direnci R = 0,075V / 50A = 1,5 miliohm'dur ve tam akımda üzerinde P = 0,075V × 50A = 3,75W ısı oluşur.

• Akım değeri: Sistemin en yüksek akımından büyük olmalı; sürekli olarak üst sınırda çalışan şönt ısınır ve ölçüm kayar.
• Milivolt değeri: Sayacın girişiyle aynı olmalıdır (ör. 75mV şönt için 75mV giriş).
• Uyumlu set: Sayacı ve şöntü birlikte almak ayar sorununu ortadan kaldırır; PZEM-037 8-120V 100A voltmetre ampermetre ve 100A şönt seti buna bir örnektir.

Şöntün iki büyük cıvatası akım yolunu taşır: biri bataryanın eksisine, diğeri yükün eksisine bağlanır. Küçük iki vida ise algılama uçlarıdır ve sayacın şönt girişine ince kabloyla gider. Algılama kablolarını büyük cıvatalara değil, mutlaka küçük vidalara bağlayın; aksi halde cıvata temas direnci de ölçüme karışır.

Daha düşük akımlarda ve mikrodenetleyiciyle ölçüm yapmak istiyorsanız akım sensörü ile akım ölçme yazımızdaki Hall etkili sensörler iyi bir alternatiftir. Tüm modelleri mağazamızın voltmetre ve ampermetre kategorisinde inceleyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Voltmetre neden düşük gerilimlerde kapanıyor?

2 telli voltmetreler beslemesini ölçtüğü gerilimden aldığı için gerilim çalışma aralığının altına düştüğünde ekran söner ya da yanlış değer gösterir. Örneğin 4,5-30V aralıklı bir model 3V'u gösteremez. Bu sorunu çözmek için beslemesi ayrı olan 3 telli bir voltmetre kullanın ve beslemeyi sabit bir kaynaktan verin. Böylece ölçüm sıfıra kadar iner.

Ampermetre neden eksi değer gösteriyor?

Ampermetrenin eksi değer göstermesinin en yaygın nedeni akım tellerinin ya da şönt algılama kablolarının ters bağlanmasıdır. Kaynak tarafına gitmesi gereken tel yük tarafına bağlanmışsa akım ters yönde algılanır. Enerjiyi kesip iki kalın telin ya da iki algılama kablosunun yerini değiştirin. Bazı modeller şarj ve deşarjı ayırt ettiği için eksi işareti bilerek gösterir; bu durumda kılavuza bakın.

Şönt artı hatta bağlanabilir mi?

Bu yazıdaki ortak eksili sayaçlarda şönt artı hatta bağlanmamalıdır. Sayacın eksisi şöntün bir ucuyla birleşik olduğu için şöntü artı hatta koymak sayacın eksisini devrenin artısına bağlar ve kısa devreye yol açabilir. Artı hattan ölçüm gerekiyorsa bu iş için tasarlanmış, yalıtımlı ya da yüksek taraf ölçümü destekleyen bir sayaç ya da sensör kullanın.

75mV şönt ne demek?

75mV şönt, üzerinden nominal akım geçtiğinde uçlarında 75 milivolt gerilim oluşan şönt demektir. 100A 75mV bir şönt 100A'de 75mV, 50A'de 37,5mV verir. Sayaç bu gerilimi ölçüp akıma çevirir. Bu nedenle sayacın şönt girişi de 75mV için ayarlanmış olmalıdır; farklı milivolt değerli bir şöntle okuma hatalı çıkar.

Panel voltmetre AC gerilim ölçer mi?

Hayır, DC panel voltmetreler yalnızca doğru gerilimi ölçer ve AC şebekeye bağlanmamalıdır. Şebeke gerilimini ve akımını görmek için AC olarak tasarlanmış panel sayaçları kullanılır. Bu sayaçlar 220V ile çalıştığı için bağlantıları hayati tehlike taşır. Kabloları enerji kesikken bağlayın, kutuyu kapatmadan enerji vermeyin ve gerekiyorsa bir elektrikçiden destek alın.

Özet

• Voltmetre ölçülen noktaya paralel, ampermetre ya da şönt yükün eksi hattına seri bağlanır.
• 2 telli voltmetre kendi çalışma geriliminin altını gösteremez; 0V'a kadar ölçüm için 3 telli model gerekir.
• 5 telli sayaçta kalın iki tel akım yolunu, ince teller beslemeyi ve gerilim ölçümünü taşır.
• Bu sayaçların eksisi ortaktır; tüm eksiler birleşmeli, şönt artı hatta kullanılmamalıdır.
• 75mV şönt nominal akımda 75mV verir; 50A şöntün direnci 1,5 miliohm, tam akımdaki ısısı 3,75W'tır.