PIR (pasif kızılötesi) hareket sensörü, insan ve hayvan vücudunun yaydığı kızılötesi ışınımdaki değişimi algılayarak hareketi fark eder; kendisi ışın yaymaz. HC-SR501 gibi modüller 5V ile beslenir ve hareket algılandığında çıkışlarını belirli bir süre HIGH yapar. Modül üzerindeki iki trimpotla algılama hassasiyeti ve çıkışın açık kalma süresi, köprüyle de tekrar tetikleme modu ayarlanır. Arduino'ya bağlamak için çıkış doğrudan bir dijital pine bağlanır.
Koridorda yürüdüğünüzde kendiliğinden yanan ışıklar, alarm sistemleri ve otomatik kapılar çoğunlukla aynı küçük sensörü kullanır: PIR hareket sensörü. Ucuzdur, az enerji harcar ve kurulumu kolaydır. Bu rehberde PIR sensörün nasıl çalıştığını, ayarlarını ve Arduino ile 220V aydınlatmaya nasıl bağlandığını anlatıyoruz.
PIR sensör nedir?
PIR (Passive Infrared, pasif kızılötesi) sensör, ortamdaki cisimlerin yaydığı kızılötesi ışınımı algılayan ve bu ışınımda ani bir değişim olduğunda hareket sinyali veren bir sensördür. "Pasif" denmesinin nedeni, sensörün kendisinin ışın yaymaması, yalnızca algılamasıdır. Örneğin D203 PIR sensör elemanı, modüllerin içinde kullanılan algılayıcıdır.
PIR sensör nasıl çalışır?
PIR elemanının içinde yan yana iki algılayıcı bulunur; sıcak bir cisim önünden geçtiğinde önce birine, sonra diğerine ulaşan ışınım farklılaşır ve devre bu farkı hareket olarak algılar. Sensörün önündeki beyaz kubbe şeklindeki Fresnel merceği, geniş bir alandan gelen ışınımı algılayıcıya odaklar ve alanı bölgelere ayırır. Bu yüzden PIR, hareketsiz duran bir kişiyi algılamaz; algılama için ortam ışınımında bir değişim olması gerekir.
HC-SR501 PIR modülü ayarları
| Ayar | Ne yapar |
|---|---|
| Hassasiyet (Sx) trimpotu | Algılama mesafesini ayarlar (tipik olarak birkaç metre) |
| Süre (Tx) trimpotu | Hareket algılandıktan sonra çıkışın HIGH kalma süresini ayarlar (saniyelerden dakikalara) |
| H konumu (tekrar tetiklemeli) | Hareket sürdükçe süre yeniden başlar; çıkış kesintisiz açık kalır |
| L konumu (tek tetiklemeli) | Süre dolunca çıkış kapanır, hareket sürse bile yeniden tetiklenir |
Aydınlatma için çoğunlukla H konumu tercih edilir; böylece odada hareket sürdükçe ışık sönmez. Modül enerji verildikten sonra kendini ortama alıştırmak için yaklaşık yarım dakika ile bir dakika bekler; bu sürede yanlış tetiklemeler görülebilir.
PIR sensör Arduino'ya nasıl bağlanır?
- VCC'yi 5V'a (modülün besleme aralığına uygun), GND'yi GND'ye bağlayın.
- OUT pinini Arduino'nun bir dijital girişine (ör. D7) bağlayın. Çıkış yaklaşık 3,3V'tur ve 5V ile 3,3V kartlarda doğrudan okunabilir.
- Kodda pinMode(7, INPUT) tanımlayın ve digitalRead(7) HIGH olduğunda hareket var kabul edin.
- Açılıştan sonra sensörün dengelenmesi için birkaç on saniye bekleyin.
- Hareket olduğunda bir LED, buzzer ya da röle çalıştırın; bkz. röle bağlantı şeması.
Farklı besleme gerilimleri için XY-HW4010 5-24V PIR hareket modülü, küçük projeler için SR602 mikro hareket sensörü uygundur. HC-SR501'i duvara ya da kutuya düzgün monte etmek için HC-SR501 sensör tutucu kullanılabilir. Akıllı ev projelerinde kullanım için ESP32 akıllı ev projemize bakın.
220V PIR lamba sensörü nasıl bağlanır?
Hazır 220V PIR sensörleri lambaya seri bağlanan bir anahtar gibi çalışır: faz sensöre girer, sensörün çıkışı lambaya gider, nötr hem sensöre hem lambaya bağlanır. Kablo renkleri modele göre değişir; genellikle kahverengi ya da siyah faz girişi, mavi nötr, kırmızı ise lamba çıkışıdır. Bağlantıyı mutlaka sigorta kapalıyken yapın ve ürünün şemasına uyun. Örnekler: 220V mini PIR lamba sensörü ve merdiven ve koridor PIR sensörü.
Yanlış tetiklenme nasıl önlenir?
- Sensörü kalorifer, klima çıkışı ve doğrudan güneş ışığından uzak tutun; hızlı sıcaklık değişimleri yanlış algılamaya yol açar.
- Hassasiyeti gereğinden yüksek ayarlamayın.
- Sensörü, insanların sensöre doğru değil, önünden yan geçeceği şekilde yerleştirin; PIR yanlamasına hareketi daha iyi algılar.
- Uzun kablolarda ve röle yakınında besleme hattına kondansatör ekleyin; parazit yanlış tetiklemeye neden olabilir.
Sık sorulan sorular
PIR sensör camın arkasından algılar mı?
Hayır. Normal cam kızılötesi ışınımın büyük kısmını geçirmez; bu yüzden PIR sensör camın arkasındaki hareketi genellikle algılayamaz.
PIR sensör kaç metreden algılar?
Algılama mesafesi modele, merceğe ve hassasiyet ayarına bağlıdır; HC-SR501 gibi modüllerde tipik olarak birkaç metredir. Ürün bilgisindeki değerler ideal koşullardaki değerlerdir.
PIR sensör hayvanları algılar mı?
Evet; vücut ısısı olan ve hareket eden kedi, köpek gibi hayvanlar da algılanır. Evcil hayvan dostu alarm sensörleri özel mercek ve algoritmalarla küçük hayvanları göz ardı etmeye çalışır.
PIR sensör sürekli tetikleniyor, neden?
Hassasiyetin çok yüksek olması, sensörün ısı kaynaklarına yakın olması, beslemedeki parazit ya da sensörün henüz dengelenmemiş olması bu duruma yol açabilir. Sensörün yerini ve ayarlarını kontrol edin.
PIR ile mikrodalga (radar) sensör farkı nedir?
PIR yalnızca kızılötesi ışınımdaki değişimi algılar ve ince malzemelerin arkasını göremez. Mikrodalga sensörler radyo dalgası yayar, ince plastik ya da ahşap gibi malzemelerin arkasındaki hareketi de algılayabilir ve daha hassastır; ancak yanlış algılama ihtimali daha yüksektir.
Özet
- PIR sensör, kızılötesi ışınımdaki değişimle hareketi algılar.
- HC-SR501'de iki trimpot hassasiyeti ve süreyi, köprü H/L modunu ayarlar.
- Çıkış doğrudan Arduino'nun dijital girişine bağlanır.
- 220V PIR sensörleri lambaya seri bağlanan anahtar gibi çalışır.
- Isı kaynaklarından uzak ve yan geçişi görecek şekilde monte edilir.