Seramik, Polyester ve Elektrolitik Kondansatör Farkı

Bir devre şemasında "100n", "C1 = 104" ya da "1000 µF 25V" gibi değerler görürsünüz; ama hangi tip kondansatörü kullanacağınız her zaman yazmaz. Yanlış tip seçimi, devrenin kararsız çalışmasına ya da parçanın erken bozulmasına yol açabilir. Bu yazıda seramik, polyester (film) ve elektrolitik kondansatör farkını, gövde kodlarının nasıl okunduğunu ve hangisinin nerede kullanıldığını anlatıyoruz.

Kondansatör türleri neden farklıdır?

Kondansatör türlerini birbirinden ayıran şey, iki iletken plaka arasındaki yalıtkan malzemedir (dielektrik). Seramik kondansatörde bu malzeme seramik, polyester kondansatörde plastik film, elektrolitik kondansatörde ise çok ince bir oksit tabakasıdır. Dielektrik; kapasite aralığını, gerilim dayanımını, kararlılığı ve kutupluluğu belirler. Kondansatörün temel çalışma prensibi için kondansatör nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Seramik kondansatör nedir ve nerede kullanılır?

Seramik kondansatör, dielektrik olarak seramik malzeme kullanan, kutupsuz, küçük boyutlu ve genellikle pikofarad ile birkaç yüz nanofarad arasında değere sahip bir kondansatördür. Yüksek frekanslarda düşük kayıplıdır. Bu yüzden entegrelerin besleme pinlerindeki gürültüyü süzmek (dekuplaj) için en sık kullanılan tiptir.

Seramik kondansatörler iki ana sınıfa ayrılır. C0G (NP0) gibi sınıf 1 malzemeler kararlıdır ve osilatör, filtre gibi hassas devrelere uygundur. X7R, Y5V gibi sınıf 2 malzemeler ise aynı boyutta daha yüksek kapasite sunar, ancak değerleri sıcaklık ve uygulanan gerilimle belirgin biçimde değişebilir. Dekuplaj için en yaygın değer olan 100 nF 50V seramik kondansatör hemen her mikrodenetleyici devresinde bulunur.

Polyester (film) kondansatör nedir ve nerede kullanılır?

Polyester kondansatör, dielektrik olarak polyester film kullanan, kutupsuz ve kararlı bir film kondansatördür. Değeri sıcaklık ve gerilimle seramik sınıf 2 tiplerine göre çok daha az değişir. Gerilim dayanımı yüksek modelleri kolayca bulunur.

Ses devrelerinde sinyal kuplajı, zamanlama devreleri, snubber devreleri ve şebeke filtreleri tipik kullanım alanlarıdır. Şebekeye doğrudan bağlanan filtrelerde yalnızca X2 sınıfı gibi şebeke için onaylı kondansatörler kullanılmalıdır; 100 nF 310VAC polyester kondansatör bu tür kullanımlara yönelik bir örnektir. Genel amaçlı düşük gerilim işleri için 100 nF 250V 5 mm polyester kondansatör gibi modeller uygundur.

Elektrolitik kondansatör nedir ve nerede kullanılır?

Elektrolitik kondansatör, ince bir oksit tabakasını dielektrik olarak kullanan, kutuplu ve küçük hacimde yüksek kapasite (mikrofarad ile binlerce mikrofarad) sağlayan bir kondansatördür. Gövdesindeki şerit genellikle eksi bacağı gösterir, uzun bacak ise artıdır.

Güç kaynaklarında doğrultucudan sonra dalgalanmayı azaltmak, regülatörlerin giriş ve çıkışında enerji deposu olmak tipik görevleridir. 10 µF 35V elektrolitik kondansatör küçük regülatör devrelerinde, 2200 µF 63V elektrolitik kondansatör ise yüksek akımlı besleme filtrelerinde kullanılabilecek örneklerdir. Elektrolitik kondansatörü ters kutupla ya da gerilim değerinin üzerinde kullanmak şişmesine, akmasına hatta patlamasına yol açabilir.

Üç tür arasındaki farklar nelerdir?

En belirgin farklar kapasite aralığı, kutupluluk ve kararlılıktır. Aşağıdaki tablo genel eğilimleri gösterir; belirli bir parçanın gerçek değerleri için ürün sayfasına ya da üretici belgesine bakın.

104 gibi kondansatör kodları nasıl okunur?

Üç haneli kodda ilk iki rakam değeri, üçüncü rakam ise eklenecek sıfır sayısını verir ve sonuç pikofarad (pF) cinsindendir. Örneğin 104, 10 ve dört sıfır demektir: 100.000 pF, yani 100 nF ya da 0,1 µF. Kodu okumak için şu adımları izleyin:

1. İlk iki rakamı yazın (104 için 10).
2. Üçüncü rakam kadar sıfır ekleyin (10 + 0000 = 100.000).
3. Sonucu pF kabul edin ve gerekirse çevirin: 1.000 pF = 1 nF, 1.000 nF = 1 µF.
4. Koddan sonraki harf toleransı verir: J = ±%5, K = ±%10, M = ±%20.
5. Film kondansatörlerde "2A" gibi bir ön ek gerilimi gösterebilir: 1H = 50V, 2A = 100V, 2E = 250V, 2J = 630V.

Sık görülen örnekler: 102 = 1 nF, 103 = 10 nF, 223 = 22 nF, 474 = 470 nF. Üçüncü rakam 0 ise değer doğrudan pF'tir; 220 kodu 22 pF anlamına gelir. Elektrolitik kondansatörlerde ise değer genellikle doğrudan "100 µF 25V" biçiminde yazılır.

Hangi durumda hangi kondansatörü seçmelisiniz?

Seçimi önce kapasite değeri, sonra devredeki görev belirler. Birkaç yüz nanofaradın altında ve yüksek frekansta seramik; kararlılık ve yüksek gerilim gerektiğinde polyester; mikrofaradlar seviyesinde enerji depolamak gerektiğinde elektrolitik tercih edilir. Çoğu besleme devresinde bir elektrolitik ile 100 nF seramik paralel kullanılır; biri düşük frekanslı dalgalanmayı, diğeri yüksek frekanslı gürültüyü süzer.

Gerilim değeri her zaman devredeki en yüksek gerilimin üzerinde seçilmelidir; pay bırakmak ömrü uzatır. Farklı değerleri bir arada bulundurmak isterseniz multilayer seramik kondansatör seti (10 çeşit, 300 adet) prototip çalışmalarında işinizi kolaylaştırır.

Güvenlik uyarısı: Şebeke (220V) ile çalışan cihazlarda kondansatörler fiş çekildikten sonra da tehlikeli gerilim tutabilir. Bu tür kartlara dokunmadan önce kondansatörleri uygun bir dirençle deşarj edin ve gerilimi multimetreyle kontrol edin.

Mağazamızda seramik kondansatör ve polyester kondansatör kategorilerinde değer ve gerilim filtreleriyle arama yapabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

104 kondansatör kaç nF?

104 kodlu kondansatör 100 nF'tir. İlk iki rakam 10, üçüncü rakam dört sıfır anlamına gelir; sonuç 100.000 pF olur. Bu değer 0,1 µF'ye de eşittir. 104 kodu hem seramik hem polyester kondansatörlerde görülür ve entegrelerin besleme pinlerinde dekuplaj için en sık kullanılan değerdir.

Seramik kondansatör yerine polyester kullanılabilir mi?

Değer ve gerilim uygunsa çoğu düşük frekanslı uygulamada kullanılabilir. Ancak polyester kondansatör daha büyük bacak aralığına ve gövdeye sahiptir; karta sığmayabilir. Çok yüksek frekanslı dekuplaj ya da RF devrelerinde seramik tip daha uygundur. Ters yönde, zamanlama gibi kararlılık isteyen yerlerde sınıf 2 seramik yerine film kondansatör tercih edilir.

Elektrolitik kondansatör ters takılırsa ne olur?

Ters takılan elektrolitik kondansatörün içindeki oksit tabakası bozulur, kaçak akım artar ve parça ısınır. Bu durum gövdenin şişmesine, elektrolit sızıntısına ve bazen gürültülü biçimde patlamasına yol açabilir. Takmadan önce gövdedeki eksi şeridini ve karttaki işareti kontrol edin. Ters takılmış ve gerilim görmüş bir kondansatörü yenisiyle değiştirin.

Polyester kondansatör kutuplu mu?

Hayır, polyester kondansatör kutupsuzdur ve iki yönde de takılabilir. Bu özellik, ses devrelerinde sinyal kuplajı ve alternatif akım uygulamaları için onu uygun hale getirir. Gövde üzerindeki yazılar yalnızca değer, tolerans ve gerilimi gösterir. Kutupsuz olsa da gerilim değerinin devredeki en yüksek gerilimden yüksek olması gerekir.

Kondansatörün gerilim değeri neden önemlidir?

Gerilim değeri, kondansatörün dielektriğinin delinmeden dayanabileceği en yüksek gerilimi gösterir. Bu değerin üzerine çıkıldığında kondansatör kısa devre olabilir ya da elektrolitik tiplerde şişip patlayabilir. Devredeki en yüksek gerilimin üzerinde bir değer seçin ve özellikle elektrolitiklerde pay bırakın. Bu pay, kondansatörün ısınmasını ve yaşlanmasını da yavaşlatır.

Özet

• Seramik kondansatör küçük değerli, kutupsuz ve yüksek frekansta etkilidir.
• Polyester (film) kondansatör kararlıdır, yüksek gerilime dayanır ve kutupsuzdur.
• Elektrolitik kondansatör kutupludur ve büyük kapasite sağlar.
• Üç haneli kodda sonuç pF'tir: 104 = 100 nF, 103 = 10 nF, 102 = 1 nF.
• Gerilim değeri devredeki en yüksek gerilimin üzerinde seçilmeli; 220V kartlarda kondansatörler deşarj edilmelidir.