Titreşim motoru, miline takılı dengesiz (eksantrik) bir ağırlık ya da gövdesindeki dengesiz rotor sayesinde döndükçe titreşim üreten küçük bir DC motordur. Telefonlarda, oyun kollarında ve giyilebilir cihazlarda dokunsal uyarı için kullanılır. Genellikle 1,5-5V ile çalışır ve birkaç on ile yüz miliamper arası akım çeker; bu yüzden Arduino pininden doğrudan değil, bir transistör ve koruma diyotuyla sürülür. Titreşim şiddeti PWM ile ayarlanır.
Telefonunuz sessizdeyken titreyerek haber verir, oyun kolu patlamalarda sarsılır, akıllı saat bileğinize dokunur. Bu hissi üreten parça, avuç içine sığan bir titreşim motorudur. Bu rehberde titreşim motorlarının çeşitlerini ve Arduino ile güvenli şekilde nasıl kullanılacağını anlatıyoruz.
Titreşim motoru nedir?
Titreşim motoru, döndükçe dengesiz bir kütle nedeniyle titreşim oluşturan küçük bir DC motordur. En yaygın türü olan ERM (Eccentric Rotating Mass, eksantrik dönen kütle) motorlarda milin ucunda yarım ay şeklinde bir ağırlık bulunur; motor döndükçe bu ağırlık gövdeyi her yöne çekerek titretir. Daha hızlı ve hassas dokunsal geri bildirim isteyen cihazlarda ise doğrusal titreşim motorları (LRA) kullanılır.
Titreşim motoru çeşitleri
| Tür | Görünüm | Kullanım | Örnek |
|---|---|---|---|
| Silindirik (milli) | Küçük silindir, ucunda ağırlık | Oyun kolları, oyuncaklar, alarmlar | mini 3V 6x12 mm, N20 3V |
| Düğme (coin, şaftsız) | Yassı disk, yapışkanlı | Telefon, saat, giyilebilir cihaz | şaftsız 8x2,7 mm |
| Büyük gövdeli | Klasik DC motor boyutunda | Masaj cihazları, sarsıcılar | FC260 3-6V, FF-030 3-6V, 5V 180 tipi |
Titreşim motoru Arduino'ya nasıl bağlanır?
Titreşim motoru Arduino pininin güvenle verebileceğinden fazla akım çekebildiği ve bir bobin olduğu için bir NPN transistör (ya da lojik seviyeli MOSFET) üzerinden sürülmeli ve uçlarına ters paralel bir diyot bağlanmalıdır.
- Transistör: 2N2222, BC337 gibi küçük bir NPN transistör kullanın. Emiteri GND'ye bağlayın.
- Baz direnci: Arduino'nun PWM pininden (ör. D3) yaklaşık 1 kΩ dirençle transistörün bazına bağlanın.
- Motor: Motorun bir ucunu besleme gerilimine (3V'luk motor için 3,3V; 5V'luk motor için 5V), diğer ucunu transistörün kollektörüne bağlayın.
- Diyot: Motorun uçlarına ters paralel bir diyot (ör. 1N4148 ya da 1N4007; katot artı uca) bağlayın. Motor durduğunda oluşan gerilim sıçraması böylece sönümlenir.
- Kondansatör (isteğe bağlı): Motor uçlarına 100 nF seramik kondansatör bağlamak elektriksel gürültüyü azaltır.
Transistörün anahtar olarak kullanımını transistör rehberimizde, diyotun koruma görevini diyot rehberimizde anlattık.
Titreşim şiddeti nasıl ayarlanır?
- Motoru PWM destekli bir pine bağlı transistörle sürün.
- analogWrite(3, değer) ile 0-255 arası değer verin. Örneğin 255 tam güç, 150 hafif titreşimdir.
- Çok düşük değerlerde motor kalkış yapamayabilir; motoru önce kısa süre tam güçte başlatıp sonra istenen değere indirmek daha güvenilir sonuç verir.
- Farklı uyarılar için desenler oluşturun: kısa-kısa-uzun gibi titreşim ritimleri, ekrana bakmadan farklı bildirimleri ayırt etmeyi sağlar.
PWM ile motor kontrolünün ayrıntılarını DC motor hız kontrolü yazımızda anlattık.
Titreşim motoru nerelerde kullanılır?
- Giyilebilir cihazlarda ve bileklik projelerinde sessiz bildirim
- Görme engelliler için mesafe uyarılı baston ya da bileklik (ultrasonik sensörle birlikte; bkz. HC-SR04 rehberi)
- Oyun kolları ve sanal gerçeklik eldivenlerinde dokunsal geri bildirim
- Alarm ve hatırlatıcılarda sesli uyarıya ek titreşim
- Küçük titreşimli robotlar (bristlebot) ve eğitim oyuncakları
Sık sorulan sorular
Titreşim motoru kaç volt ile çalışır?
Küçük titreşim motorları genellikle 1,5-3V ya da 3-5V aralığında çalışır. Motorun çalışma gerilimi ürün bilgisinde yazar; daha yüksek gerilim motorun ömrünü kısaltır.
Titreşim motoru doğrudan Arduino pinine bağlanır mı?
Önerilmez. Motorun çektiği akım pinin sınırını aşabilir ve motor durduğunda oluşan gerilim sıçraması mikrodenetleyiciye zarar verebilir. Transistör ve ters diyotla sürülmelidir.
Titreşim motorunun yönü önemli mi?
Silindirik ve düğme tipi ERM motorlar her iki yönde de titreşir. Bazı düğme tipi motorlarda kutup belirtilmiştir ve doğru kutupla bağlanmaları gerekir; ürün bilgisini kontrol edin.
Düğme tipi titreşim motoru nasıl monte edilir?
Düğme tipi motorların arkasında genellikle yapışkan bant bulunur; titreşimin iletilmesi istenen yüzeye sıkıca yapıştırılır. Kabloları ince olduğu için lehimleme ve kablo yönlendirmesinde dikkatli olunmalıdır.
Titreşim motoru ile buzzer birlikte kullanılır mı?
Evet; birçok cihaz hem sesli hem titreşimli uyarı verir. Buzzer kullanımını aktif ve pasif buzzer rehberimizde anlattık.
Özet
- Titreşim motoru, dönen eksantrik kütleyle titreşim üreten küçük bir DC motordur.
- Silindirik, düğme (coin) ve büyük gövdeli çeşitleri vardır.
- Arduino'ya transistör ve ters paralel diyotla bağlanır.
- Titreşim şiddeti PWM ile ayarlanır.
- Giyilebilir cihaz, oyun kolu ve uyarı sistemlerinde kullanılır.