775 Motor Nedir? Akım, Kullanım ve Sürücü Seçimi

Atölyede kendi mini matkabını, küçük bir taşlama aparatını ya da güçlü bir robot tahrikini yapmak isteyenlerin ilk baktığı motorlardan biri 775 motordur. Ucuzdur, yaygındır ve küçük gövdesine göre güçlüdür. Ancak yanlış sürücü ya da zayıf adaptörle kullanıldığında sürücü yanar, sigorta atar ya da motor ısınır. Bu yazıda 775 motorun ne olduğunu, ne kadar akım çektiğini, nerelerde kullanıldığını ve hangi sürücünün seçileceğini anlatıyoruz.

775 motor nedir?

775 motor, yaklaşık 42-45 mm çaplı ve 66 mm civarında gövde boyuna sahip, 12-24 V doğru akımla çalışan yüksek devirli fırçalı bir DC motordur. Adındaki "775", RS-385, RS-555 gibi motor ölçü kodlarından biridir; sayı büyüdükçe gövde de büyür. Piyasada "RS775" ya da "RS-775" olarak da geçer.

775 motorun içinde sabit mıknatıslar, sargılı bir rotor, kolektör ve karbon fırçalar bulunur. Çoğu modelde rotora takılı bir soğutma fanı ve gövdede havalandırma delikleri vardır; fan motorun içinden hava geçirerek sargıyı soğutur. Örneğin RS775 24V 4000RPM redüktörsüz DC motor 44,5 mm çaplı, mil hariç 66,3 mm boyundadır. Mil çapı modele göre değişir; kaplin, mandren ya da dişliyi ürün sayfasındaki ölçüye göre seçin.

775 motorun gerilimi ve devri ne kadardır?

775 motorlar genellikle 12 V ya da 24 V etiket gerilimiyle satılır ve sargıya göre dakikada birkaç bin ile on binin üzerinde devir yapar. Fırçalı DC motorlarda yüksüz devir gerilimle yaklaşık doğru orantılıdır. Bu yüzden 24 V'ta 4.000 d/dk dönen bir motor, 12 V'ta yaklaşık 2.000 d/dk döner ve torku da azalır.

Aynı aileden daha küçük motorlarla kıyaslamak seçim yapmayı kolaylaştırır. Aşağıdaki değerler komponentci.net'teki ürünlerin etiket değerleridir; aynı ölçü kodunda farklı sargılı modeller olduğunu unutmayın.

775 motor ne kadar akım çeker?

775 motor boşta birkaç yüz miliamper çeker; yük arttıkça akım doğrusal olarak yükselir ve mil durdurulduğunda kilitlenme (stall) akımına ulaşır. RS775 24V 4000RPM modelin ürün bilgilerinde boşta akım 0,15 A, zorlanma akımı 5 A, zorlanma gücü 120 W olarak verilmiştir. Daha yüksek devirli 12 V sargılarda kilitlenme akımı bunun birkaç katı olabilir.

Bu tablo iki pratik sonuç doğurur. Birincisi, motor her kalkışta kısa bir an kilitlenme akımına yakın akım çeker; sürücü ve güç kaynağı bu anı kaldırmalıdır. İkincisi, motor zorlandıkça devir düşer, akım ve ısı artar. İdeal bir DC motorda en yüksek mekanik güç kilitlenme torkunun yaklaşık yarısında elde edilir, en yüksek verim ise hafif yükte görülür. İdeal motor modeliyle hesaplandığında RS775 24V'ta kilitlenme torkunun yarısında devir yaklaşık 2.000 d/dk, akım yaklaşık 2,6 A olur; en yüksek verim ise kilitlenme torkunun yaklaşık %15'inde, 0,87 A civarında görülür. Bu yüzden 775'i sürekli ağır yükte çalıştırmak yerine redüktörle hafif yük bölgesinde tutmak daha sağlıklıdır.

Ürün sayfasında kilitlenme akımı yoksa kabaca hesaplayabilirsiniz: motor uçları arasındaki direnci multimetreyle ölçün, mili birkaç konuma çevirip en düşük değeri alın ve I = V / R formülünü uygulayın. Örneğin 24 V ve 4,8 Ω için 24 / 4,8 = 5 A çıkar. Multimetreler bu kadar düşük dirençte hata yapabildiği için sonucu yaklaşık kabul edin.

775 motor nerelerde kullanılır?

775 motor, yüksek devir ve orta güç gereken atölye ve hobi uygulamalarında kullanılır. Doğrudan milden kullanıldığında hızlı döner, redüktör ya da kasnakla ise güçlü ve yavaş bir tahrik elde edilir.

• Hobi el aletleri: mini matkap, taşlama ve zımpara aparatı, küçük tezgâh testeresi.
• Pompa ve fan: küçük sıvı pompası, üfleyici, hava akışı düzenekleri.
• Redüktörlü tahrik: planet redüktörlü 775 modelleri robot, konveyör ve kapı mekanizmalarında kullanılır.
• Jeneratör denemeleri: fırçalı DC motor dışarıdan döndürüldüğünde DC gerilim üretir; rüzgâr ve bisiklet dinamosu deneylerinde kullanılır.

Dönen uçlarla çalışırken koruyucu gözlük takın, mandrene takılan ucu iyice sıkın ve motoru sağlam bir gövdeye vidalayın. 775 motor yüksek devirde güçlü bir tepki torku üretir; elde tutulan düzeneklerde kontrol kaybı yaşanabilir.

775 motor için hangi sürücü seçilir?

775 motor için sürekli akımı motorun çalışma akımının en az 1,5 katı, tepe akımı ise kilitlenme akımının üzerinde olan bir PWM motor sürücü seçilir. 5 A kilitlenme akımlı RS775 24V için 15 A sınıfı bir kart rahat bir paydır. L298N gibi 2 A'lik sürücüler 775 için yetersizdir. Hız kontrolünün temelini DC motor hız kontrolü yazımızda anlattık.

Elle hız ve yön ayarı istiyorsanız DC 6-55V 15A PWM kumandalı motor hız ve yön kontrol kartı yeterlidir. Arduino ile kontrol için DC 9-36V 12A PWM motor sürücü 3,3 V ve 5 V uyumlu PWM girişine ve IN1-IN2 yön hatlarına sahiptir. Yavaş kalkış ve zamanlı çalışma gerekiyorsa DC 6.5-55V 30A PWM motor hız kontrol devresi, birden fazla motor ya da çok zorlanan bir yük için DC 10-55V 40A kumandalı PWM motor hız ve yön kontrol kartı düşünülebilir.

Güç kaynağı da aynı mantıkla seçilir: 24 V motor için en az çalışma akımını sürekli veren, kalkış anında gerilimi çökmeyen bir adaptör kullanın. Seçim kuralları için adaptör nasıl seçilir yazımıza bakabilirsiniz. Adım adım bağlantı:

1. Güç kaynağı kapalıyken bağlantı yapın. Artı hattına motora uygun gecikmeli bir sigorta ekleyin.
2. Güç kaynağının artı ve eksi uçlarını sürücünün güç girişine bağlayın; kutbu iki kez kontrol edin.
3. Motor uçlarını sürücünün motor çıkışına (M+ ve M−) bağlayın. Motor uçlarına 100 nF seramik kondansatör lehimleyin.
4. Arduino kullanılıyorsa PWM ve yön hatlarını bağlayın, GND'leri birleştirin.
5. Düşük hızda deneyin, ardından hızı kademeli artırın. Birkaç dakika sonra motorun ve sürücünün sıcaklığını elle kontrol edin.

Yön değiştirmeden önce motoru durdurun. Tam hızda dönen 775'e ters gerilim vermek, kilitlenme akımının neredeyse iki katı bir akım darbesine yol açar ve sürücüyü zorlar.

Sık sorulan sorular

24 V 775 motor 12 V ile çalışır mı?

Evet, 24 V etiketli 775 motor 12 V ile de çalışır ama devri ve torku yaklaşık yarıya düşer. Örneğin 24 V'ta 4.000 d/dk dönen motor 12 V'ta yaklaşık 2.000 d/dk döner. Tersi önerilmez: 12 V etiketli bir 775'i 24 V ile çalıştırmak fırçaları, rulmanları ve sargıyı aşırı zorlar.

775 motor neden ısınır?

775 motor en çok aşırı yük, düşük devirde uzun çalışma ve tıkalı soğutma yüzünden ısınır. Akım yükle arttığı için sargıdaki kayıp da artar. Dahili fan düşük devirde az hava geçirir; PWM ile çok yavaş çalıştırılan motor bu yüzden daha çok ısınır. Yavaş tahrik gerekiyorsa redüktör kullanın.

775 motor ters döner mi?

Evet, 775 fırçalı bir DC motordur; uçlarındaki kutup değiştirildiğinde ters döner. Yön kontrolü için yön girişli bir PWM sürücü ya da iki röleyle kurulmuş bir H-köprü kullanılır. Bazı modellerde fırçalar bir yöne göre ayarlıdır; ters yönde biraz daha fazla kıvılcım ve akım görülebilir.

775 motor jeneratör olarak kullanılır mı?

Evet, 775 motor dışarıdan döndürüldüğünde doğru akım üretir; üretilen gerilim devirle yaklaşık doğru orantılıdır. 24 V 4000 d/dk motor, 4.000 d/dk'da yüksüz durumda 24 V'a yakın gerilim verir. Akü şarjı gibi işlerde araya bir diyot ve şarj kontrol devresi koymak gerekir.

775 ile 555 motor arasındaki fark nedir?

775 motor, 555 motordan daha büyük gövdeli ve genellikle daha güçlüdür; daha yüksek tork verir ve daha fazla akım çeker. 555 daha küçük pompa ve tahrik işlerine, 775 matkap, tezgâh ve ağır redüktörlü uygulamalara uygundur. Seçimde gövde ölçüsü, gerilim, devir ve kilitlenme akımını birlikte değerlendirin.

Özet

• 775 motor, yaklaşık 42-45 mm çaplı, 12-24 V ile çalışan yüksek devirli fırçalı DC motordur.
• Yüksüz devir gerilimle orantılıdır; 24 V'ta 4.000 d/dk dönen motor 12 V'ta yaklaşık 2.000 d/dk döner.
• Akım yükle doğrusal artar; RS775 24V'ta boşta 0,15 A, kilitlenmede 5 A'dir.
• Sürücü sürekli akımı çalışma akımının 1,5 katı, tepe akımı kilitlenme akımının üzerinde olmalıdır.
• Yön değiştirmeden önce motoru durdurun, motor uçlarına 100 nF kondansatör ve hatta sigorta ekleyin.