AWG tablosu, Amerikan kablo numarasının iletken kesitini (mm²) ve çapını (mm) gösterir. AWG numarası küçüldükçe kablo kalınlaşır: 20 AWG yaklaşık 0,52 mm², 18 AWG 0,82 mm², 14 AWG 2,08 mm² ve 12 AWG 3,31 mm²dir. Her üç numarada kesit yaklaşık iki katına çıkar.
Silikon kablo, jumper kablo, motor ve batarya kablosu alırken karşınıza çoğunlukla "18AWG", "14AWG" gibi değerler çıkar. Türkiye'de ise kablolar genellikle mm² ile anılır. Bu iki sistemi birbirine çevirmeyi bilmezseniz ya gereğinden ince kablo seçersiniz ya da konnektöre sığmayan kalın bir kablo alırsınız. Bu yazıda AWG'nin ne olduğunu, standart AWG tablosunu, mm²'den AWG'ye dönüşümü ve silikon kablonun nerede tercih edildiğini anlatıyoruz.
AWG nedir?
AWG (American Wire Gauge), iletken telin kalınlığını numara ile ifade eden, Kuzey Amerika kökenli bir kablo ölçü sistemidir. Numara, telin çapından türetilir ve ters orantılıdır: AWG numarası büyüdükçe tel incelir. Örneğin 24 AWG ince bir sinyal teli, 10 AWG ise kalın bir güç kablosudur.
AWG değeri yalnızca iletkeni tanımlar; yalıtımın kalınlığı bu değere dahil değildir. Bu yüzden aynı AWG'deki iki kablonun dış çapı, yalıtım malzemesine göre farklı olabilir. Avrupa'da ve Türkiye'de aynı büyüklük metrik kesit olarak, yani mm² ile verilir.
AWG tablosu: mm² ve çap karşılıkları nelerdir?
Standart AWG tablosunda her numaranın tek telli (som) iletken için çapı ve kesiti tanımlıdır. Aşağıdaki değerler bu standart tanımdan alınmıştır ve yuvarlanmıştır.
| AWG | Çap (mm) | Kesit (mm²) | En yakın metrik kesit | Elektronikteki tipik yeri |
|---|---|---|---|---|
| 28 | 0,32 | 0,08 | - | Şerit kablo, ince sinyal |
| 26 | 0,40 | 0,13 | 0,14 mm² | Sensör ve pil dengeleme kabloları |
| 24 | 0,51 | 0,20 | 0,25 mm² | Jumper kablo, sinyal hatları |
| 22 | 0,64 | 0,33 | 0,35 mm² | Küçük besleme, devre içi bağlantı |
| 20 | 0,81 | 0,52 | 0,5 mm² | Hafif güç, LED, küçük fan |
| 18 | 1,02 | 0,82 | 0,75 mm² | Orta güç, servo ve fan besleme |
| 16 | 1,29 | 1,31 | 1,5 mm² | LED şerit besleme, pompa |
| 14 | 1,63 | 2,08 | 2,5 mm² | Motor, akü, XT60 bağlantıları |
| 12 | 2,05 | 3,31 | 4 mm² | Yüksek akımlı DC hatlar |
| 10 | 2,59 | 5,26 | 6 mm² | Batarya ana hattı, invertör girişi |
"En yakın metrik kesit" sütunu, AWG değerinin eşi değil, piyasadaki en yakın mm² ölçüsüdür. Bazı ürünlerde 10 AWG ile 6 mm² birlikte yazılır; 10 AWG'nin gerçek kesiti 5,26 mm²dir. Hesap yaparken her zaman AWG'nin kendi kesitini kullanın.
AWG numarası nasıl okunur?
AWG numarası logaritmik bir ölçektir; numaralar arasındaki fark sabit milimetre değil, sabit orandır. Bu oran birkaç pratik kural ile ezberlenebilir:
- 3 numara kuralı: AWG numarası 3 azaldığında kesit yaklaşık iki katına çıkar (20 AWG 0,52 mm² → 17 AWG yaklaşık 1,04 mm²).
- 6 numara kuralı: AWG numarası 6 azaldığında çap yaklaşık iki katına çıkar (24 AWG 0,51 mm → 18 AWG 1,02 mm).
- 10 numara kuralı: AWG numarası 10 azaldığında kesit yaklaşık on katına çıkar (20 AWG 0,52 mm² → 10 AWG 5,26 mm²).
- Formül: Çap (mm) = 0,127 × 92(36 − AWG) / 39; kesit = π × çap² / 4.
Çok telli kablolarda AWG değeri, tellerin toplam kesitinin hangi tek telli iletkene denk geldiğini gösterir. Çok telli kablonun iletken demeti, aynı AWG'deki tek telli iletkenden biraz daha kalın görünür; çünkü teller arasında boşluk kalır.
mm² değeri AWG'ye nasıl çevrilir?
mm² değerini AWG'ye çevirmek için tabloda kesiti eşit ya da bir üst olan AWG numarası seçilir. Kablo seçiminde bir alt kesite yuvarlamak, kablonun hesaplanandan ince kalması demektir.
- Gereken kesiti hesaplayın ya da ürün bilgisinden öğrenin (ör. 1,5 mm²).
- Tabloda bu kesite eşit ya da daha büyük olan ilk satırı bulun: 16 AWG 1,31 mm² yetmez, 14 AWG 2,08 mm² yeterlidir.
- Seçtiğiniz AWG'nin konnektör ve klemense uyduğunu kontrol edin; örneğin XT60 genellikle 12-14 AWG kabloyla kullanılır.
- Kablonun yalıtım malzemesinin sıcaklık ve gerilim değerinin uygulamaya uyduğunu ürün sayfasından doğrulayın.
Gerilim düşümüne göre kesit hesabını kablo kesiti hesaplama yazısında örneklerle anlattık. Konnektör tarafındaki kesit seçimi için XT60 ve JST konnektör rehberine bakabilirsiniz.
Silikon kablo ne zaman tercih edilir?
Silikon kablo, esneklik ve ısıya dayanım gereken yerlerde tercih edilir. Silikon yalıtım PVC'ye göre daha yumuşaktır, kolay bükülür ve havya ucu değdiğinde hemen erimez. İletkeni çok sayıda ince telden oluştuğu için sürekli hareket eden ve titreşen yerlerde de dayanıklıdır.
Drone ve RC modellerde batarya ile ESC arasında 14AWG siyah silikon kablo ya da daha yüksek akımda 12AWG silikon kablo yaygındır. Fan, LED ve küçük modül beslemesi için 16AWG silikon kablo ya da 20AWG silikon kablo yeterli olabilir. Metrik ölçü isteyen uygulamalarda SİAF 0,50 mm² silikon kablo gibi mm² ile satılan kablolar bulunur. Farklı kesit ve renkteki silikon kablolara silikon kablolar kategorisinden ulaşabilirsiniz.
Breadboard üzerindeki sinyal bağlantıları içinse 24AWG jumper kablo kullanılır; bu kabloların düşük akım için tasarlandığını jumper kablo çeşitleri yazısında ayrıntılı açıkladık.
AWG kablo kaç amper taşır?
Bir AWG kablonun taşıyabileceği akım tek bir sayı değildir; yalıtım malzemesine, ortam sıcaklığına, kablonun uzunluğuna ve demet içinde olup olmamasına göre değişir. İnternette dolaşan amper tabloları farklı standartlara ve koşullara göre hazırlandığı için aynı AWG için birbirinden çok farklı değerler verir.
Kısa ve açıkta duran bir kablo daha fazla akımı ısınmadan taşır. Kapalı bir kutuda, başka kablolarla demetlenmiş ya da sıcak bir motorun yanındaki kablo aynı akımda çok daha fazla ısınır. Uzun kablolarda ise ısınmadan önce gerilim düşümü sorun olur; 12V gibi düşük gerilimli sistemlerde birkaç metrelik ince kablo yüke ulaşan gerilimi belirgin biçimde düşürür.
Güvenli seçim için üç şey yapın: kablonun ürün bilgisinde verilen sıcaklık ve gerilim değerini kontrol edin, gerilim düşümünü hesaplayın ve bir kesit büyük kablo seçmekten kaçınmayın. Kablo, sigorta ya da koruma devresinin akımını sürekli olarak taşıyabilmelidir.
Sık sorulan sorular
AWG numarası büyüdükçe kablo kalınlaşır mı?
Hayır, AWG numarası büyüdükçe kablo incelir. Bunun nedeni sistemin tel çekme işleminden gelmesidir: tel ne kadar çok kalıptan geçirilirse o kadar incelir ve numarası o kadar büyür. Bu yüzden 24 AWG ince bir sinyal teli, 12 AWG ise kalın bir güç kablosudur. Her üç numara azaldığında kesit yaklaşık iki katına çıkar.
18 AWG kaç mm²'dir?
18 AWG yaklaşık 0,82 mm² kesite ve 1,02 mm çapa sahiptir. Piyasadaki en yakın metrik ölçü 0,75 mm²dir, ancak 0,75 mm² kablo 18 AWG'den biraz incedir. Hesabınız 18 AWG gerektiriyorsa metrik karşılık olarak 1 mm² kablo seçmek daha güvenlidir. Fan, servo ve orta güçteki besleme hatlarında 18 AWG yaygın olarak kullanılır.
AWG değeri yalıtımı da kapsar mı?
Hayır, AWG yalnızca iletkenin kesitini tanımlar. Yalıtım kalınlığı malzemeye ve gerilim sınıfına göre değişir. Bu nedenle aynı AWG'deki silikon ve PVC kabloların dış çapı farklı olabilir. Makaron, kablo rakoru ya da konnektör arkası seçerken kablonun dış çapını kumpasla ölçün; AWG tablosundaki çap değeri yalnızca iletkene aittir.
Çok telli ve tek telli kablonun AWG değeri aynı mı hesaplanır?
Evet, çok telli kablonun AWG değeri tüm tellerin toplam kesitine göre verilir ve aynı AWG'deki tek telli iletkenle yaklaşık aynı kesite sahiptir. Teller arasında boşluk kaldığı için çok telli demetin dış çapı biraz daha büyüktür. Çok telli kablo bükülmeye ve titreşime daha dayanıklıdır; tek telli kablo ise breadboard ve klemenslere daha kolay girer.
AWG ile SWG aynı şey mi?
Hayır, SWG (Standard Wire Gauge) İngiliz kökenli ayrı bir tel ölçü sistemidir ve aynı numara AWG'de farklı bir çapa karşılık gelir. Elektronik kablolarda AWG yaygındır; SWG daha çok bobin telleri ve bazı eski kaynaklarda görülür. Bir ürün yalnızca "gauge" yazıyorsa hangi sistemin kullanıldığını ürün bilgisinden doğrulayın.
Özet
- AWG, iletken kalınlığını numara ile verir; numara büyüdükçe kablo incelir.
- Tipik değerler: 20 AWG 0,52 mm², 18 AWG 0,82 mm², 14 AWG 2,08 mm², 12 AWG 3,31 mm².
- Her 3 numarada kesit, her 6 numarada çap yaklaşık iki katına çıkar.
- mm²'den AWG'ye çevirirken kesiti eşit ya da büyük olan AWG seçilir, alt değere yuvarlanmaz.
- Akım taşıma kapasitesi uygulamaya göre değişir; ısı, uzunluk ve gerilim düşümü birlikte değerlendirilir.