Cam Sigorta mı Seramik Sigorta mı? Farkı ve Seçimi

Cihazınızın sigortası attığında yerine aynı ölçüde iki farklı görünümlü sigorta bulursunuz: içi görünen cam sigorta ve beyaz, opak seramik sigorta. İkisi aynı yuvaya girer, ama her zaman birbirinin yerine geçmez. Bu yazıda cam sigorta ile seramik sigortanın farkını, kesme kapasitesinin ne anlama geldiğini, hızlı ve gecikmeli tipleri ve sigorta üzerindeki kodların nasıl okunduğunu anlatıyoruz. Elektronik onarım yapan teknisyenler, hobiciler ve güç kaynağı tasarlayanlar için hazırlandı.

Cam sigorta ve seramik sigorta nedir?

Cam sigorta, ince bir eriyen telin iki metal başlık arasında cam bir tüp içine yerleştirildiği, aşırı akımda teli eriyerek devreyi kesen bir koruma elemanıdır. Seramik sigorta ise aynı görevi seramik bir gövdeyle yapan sigortadır; yüksek kesme kapasiteli modellerin içi çoğunlukla kum benzeri bir dolgu malzemesiyle doldurulur. İki tip de 5x20 mm ve 6x30 mm gibi aynı ölçülerde üretilir. Genel sigorta türlerine bakmak isterseniz sigorta çeşitleri yazımız iyi bir başlangıçtır.

Cam ve seramik sigorta arasındaki fark nedir?

Asıl fark kesme kapasitesidir: seramik sigorta, cam sigortanın güvenle kesemeyeceği büyüklükte kısa devre akımlarını kesebilecek şekilde tasarlanır. Görünüm ve fiyat ikincil farklardır. Aşağıdaki tablo iki tipi yan yana gösterir.

Seramik gövde her zaman yüksek kesme kapasitesi demek değildir. Örneğin bazı seramik sigortaların üzerinde L harfi bulunur. Bu yüzden karar verirken gövdeye değil, sigortanın üzerindeki yazıya bakmak gerekir.

Kesme kapasitesi neden önemlidir?

Kesme kapasitesi, sigortanın belirli bir gerilimde patlamadan ve ark sürdürmeden güvenle kesebileceği en yüksek akımdır; bu değer aşılırsa sigorta devreyi kesemeyebilir. Şebekeye bağlı bir cihazda kısa devre olduğunda çok kısa süreliğine yüzlerce amperlik akım akabilir. Düşük kesme kapasiteli bir cam sigorta bu durumda parçalanabilir ve erimiş metal buharı içinde ark devam edebilir.

IEC 60127-2 standardındaki 5x20 mm sigortalarda düşük kesme kapasiteli (L) tipler için bu değer 250V AC'de 35A ya da anma akımının 10 katıdır (hangisi büyükse). Yüksek kesme kapasiteli (H) tiplerde ise 1500A'dir. Pil ve adaptörle çalışan düşük gerilimli devrelerde kısa devre akımı sınırlı olduğu için cam sigorta çoğu zaman yeterlidir.

Güvenlik: 220V şebekeye bağlı cihazlarda sigortayı yalnızca fiş prizden çekiliyken değiştirin. Güç kaynaklarında büyük kondansatörler fiş çekildikten sonra da yüklü kalabilir; karta dokunmadan önce bekleyin ve ölçün.

Sigorta üzerindeki T5AH yazısı ne anlama gelir?

Sigorta üzerindeki kod, sırasıyla hız sınıfını, anma akımını ve kesme kapasitesini gösterir; T5AH, gecikmeli, 5 amper ve yüksek kesme kapasiteli bir sigorta demektir. Yanında genellikle 250V gibi bir anma gerilimi de yazar.

• İlk harf (hız): F hızlı, T gecikmeli demektir. FF çok hızlı, M orta, TT çok gecikmeli sınıflar da vardır.
• Sayı ve A: Anma akımıdır. 3,15A, 6,3A gibi değerler standart sıralamadan gelir.
• Son harf (kesme kapasitesi): L düşük, H yüksek kesme kapasitesi demektir.
• Gerilim: Sigortanın güvenle kullanılabileceği en yüksek gerilimdir; devre geriliminden düşük olmamalıdır.

Örneğin 5A T5AH 5x20mm gecikmeli seramik sigorta bu kodun tamamını üzerinde taşır. Bazı küçük sigortalarda yer kalmadığı için kodun bir kısmı yazılmaz; böyle durumlarda cihazın etiketi ya da servis belgesi esas alınır.

Hızlı (F) ve gecikmeli (T) sigorta nasıl seçilir?

Açılışta kısa süreli yüksek akım çeken devrelerde gecikmeli (T), bu akımın olmadığı hassas devrelerde hızlı (F) sigorta seçilir. Trafolu cihazlar, motorlar ve giriş kondansatörü büyük olan güç kaynakları açılışta anma akımının birkaç katını çeker. Hızlı sigorta bu durumda her açılışta atabilir.

Aynı akım ve ölçüde iki tip de bulunur: 3,15A 5x20mm cam sigorta ile 3,15A 5x20mm gecikmeli cam sigorta dışarıdan çok benzer görünür, yalnızca üzerindeki harf farklıdır. Gecikmeli sigortanın yerine hızlısını takmak gereksiz atmaya, hızlının yerine gecikmelisini takmak ise korunan parçanın zarar görmesine yol açabilir. Seramik tarafta da aynı seçenekler vardır; 3,15A 5x20mm gecikmeli seramik sigorta buna bir örnektir.

5x20 ve 6x30 sigorta birbirinin yerine takılır mı?

Hayır, 5x20 mm ve 6x30 mm sigortalar farklı yuvalara girer ve birbirinin yerine kullanılmaz. 5x20 mm ölçü Avrupa kökenli cihazlarda ve elektronik kartlarda yaygındır. 6x30 mm (bazen 6,3x32 mm olarak da anılır) ise Amerikan kökenli cihazlarda ve bazı ölçü aletlerinde görülür. Ölçüyü değiştirmek için yuvayı zorlamak temassızlığa ve ısınmaya neden olur.

Yanmış sigorta adım adım nasıl değiştirilir?

Sigortayı değiştirmeden önce neden attığını anlamak gerekir; aynı değerde yeni sigorta hemen tekrar atıyorsa devrede bir arıza vardır.

1. Cihazın fişini prizden çekin, pil ya da akü bağlıysa ayırın.
2. Sigortayı yuvadan çıkarın. Cam sigortada teli gözle kontrol edin; seramik sigortada multimetrenin süreklilik kademesiyle ölçün.
3. Üzerindeki kodu okuyun: ölçü, akım, hız harfi (F ya da T), kesme kapasitesi harfi (L ya da H) ve gerilim.
4. Bu değerlerin tamamı aynı olan yeni bir sigorta seçin. Daha yüksek amperli sigorta takmayın.
5. Cam sigortanın içi kararmış ya da tüp kırılmışsa büyük bir kısa devre olmuştur; değiştirmeden önce devreyi kontrol edin.
6. Sigortayı takın, cihazı çalıştırın. Hemen tekrar atarsa cihazı kullanmayın ve arızayı giderin.

Atölyede farklı değerleri elinizin altında tutmak için 100 parça 5x20mm cam sigorta seti pratik bir çözümdür. Seramik tipler için seramik sigortalar kategorisine, cam tipler için cam sigorta kategorisine bakabilirsiniz. Sigortanın sağlam olup olmadığını ölçmeyi multimetre nasıl kullanılır yazımızda anlattık.

Sık sorulan sorular

Cam sigortanın yerine seramik sigorta takılır mı?

Akım, hız, ölçü ve gerilim değerleri aynıysa cam sigortanın yerine seramik sigorta takmak genellikle sorun çıkarmaz, çünkü kesme kapasitesi artar. Tersi ise risklidir. Cihaz üreticisi H tipi seramik sigorta öngörmüşse yerine L tipi cam sigorta takmak, büyük bir kısa devrede sigortanın güvenle kesememesine yol açabilir. Emin değilseniz cihazdaki orijinal kodu esas alın.

Seramik sigortanın attığı nasıl anlaşılır?

Seramik sigortanın içi görünmediği için attığı gözle anlaşılmaz; multimetreyle ölçmek gerekir. Sigortayı yuvadan çıkarıp multimetreyi süreklilik ya da düşük ohm kademesine alın ve uçları iki metal başlığa değdirin. Sağlam sigorta sıfıra yakın direnç gösterir ve cihaz öter. Açık devre görüyorsanız sigorta atmıştır ve aynı değerdekiyle değiştirilmelidir.

Sigortada L ve H harfi ne demek?

L harfi düşük, H harfi yüksek kesme kapasitesi anlamına gelir. Kesme kapasitesi, sigortanın belirli bir gerilimde güvenle kesebileceği en yüksek kısa devre akımıdır. 5x20 mm sigortalarda H tipi 250V AC'de 1500A'i kesebilecek şekilde tasarlanır. Şebeke girişlerinde H, düşük gerilimli ve akımı sınırlı devrelerde L tipi yaygındır.

Daha yüksek amperli sigorta takarsam ne olur?

Daha yüksek amperli sigorta, arıza durumunda geç atar ya da hiç atmaz; bu da kabloların, yolların ve parçaların aşırı ısınmasına neden olur. Sigorta, korunan devrenin taşıyabileceği akıma göre seçilmiştir. Sürekli atan bir sigortanın çözümü değerini büyütmek değil, aşırı akıma yol açan arızayı bulmaktır. Sigortanın yerine tel bağlamak ise yangın riski yaratır.

3,15A gibi küsuratlı değerler neden kullanılır?

3,15A, 6,3A ve 1,6A gibi değerler, sigortalarda kullanılan standart akım sıralamasından gelir. Bu sıralamada değerler belirli bir oranla artar; bu yüzden 3A yerine 3,15A, 6A yerine 6,3A görürsünüz. Yedek alırken yaklaşık bir değer değil, sigortanın üzerinde yazan değerin aynısını seçmek en doğrusudur.

Özet

• Cam ve seramik sigorta arasındaki asıl fark kesme kapasitesidir; seramik tipler çoğunlukla yüksek (H) kapasitelidir.
• 5x20 mm sigortalarda L tipi 250V AC'de 35A ya da anma akımının 10 katını, H tipi 1500A'i keser.
• T5AH gibi kodlar sırasıyla hız, akım ve kesme kapasitesini gösterir.
• Açılışta yüksek akım çeken devrelerde gecikmeli (T), hassas devrelerde hızlı (F) sigorta seçilir.
• Yeni sigorta; ölçü, akım, hız, kesme kapasitesi ve gerilim bakımından eskisinin aynısı olmalıdır.