Hoparlör, amfinin artı (+) çıkışı hoparlörün artısına, eksi (-) çıkışı eksisine gelecek şekilde bağlanır; tüm hoparlörlerin kutbu aynı olmalıdır. Hoparlörlerin toplam empedansı amfinin desteklediği en düşük değerin altına inmemelidir: iki 8 ohm hoparlör seri bağlanınca 16 ohm, paralel bağlanınca 4 ohm olur. Hoparlörün RMS gücü, amfinin o empedanstaki RMS çıkış gücüne yakın ya da biraz üzerinde seçilir.
Yeni bir amfi aldınız ya da eski hoparlörlerinizi bir projede kullanmak istiyorsunuz: hangi hoparlör hangi amfiye uyar, iki hoparlör aynı kanala bağlanır mı, kablo ters bağlanırsa ne olur? Bu rehberde hoparlör bağlantısının temel kurallarını, empedans ve watt seçimini anlatıyoruz.
Hoparlör nasıl çalışır?
Hoparlörde, amfiden gelen ses sinyali bir bobinden geçer; bobin sabit bir mıknatısın alanında ileri geri hareket eder ve bağlı olduğu koni (diyafram) havayı titreştirerek ses üretir. Hoparlörün iki temel elektriksel özelliği vardır: empedans (ohm) ve güç (watt). Bağlantının doğru olması için bu iki değerin amfiye uyması gerekir.
Empedans (ohm) nedir ve neden önemlidir?
Empedans, hoparlörün amfiye gösterdiği AC direncidir; 4, 6 ve 8 ohm en yaygın değerlerdir. Empedans düştükçe amfi aynı ses seviyesi için daha fazla akım verir. Amfinin desteklediği en düşük empedansın altına inilirse amfi aşırı ısınır, korumaya geçer ya da bozulur. Amfinin arkasında ya da kılavuzunda "4-8 Ω" gibi bir aralık yazar.
Seri ve paralel hoparlör bağlantısı
| Bağlantı | Toplam empedans | Örnek (iki 8 Ω hoparlör) |
|---|---|---|
| Tek hoparlör | Kendi empedansı | 8 Ω |
| Seri | Empedanslar toplanır | 16 Ω |
| Paralel | Eşit hoparlörlerde empedans hoparlör sayısına bölünür | 4 Ω |
| Seri-paralel (4 hoparlör) | İki seri çift paralel bağlanır | 8 Ω |
Örneğin 4 Ω'a kadar destekleyen bir amfinin bir kanalına iki 8 Ω hoparlör paralel bağlanabilir (4 Ω); ancak iki 4 Ω hoparlör paralel bağlanırsa 2 Ω olur ve amfi zorlanır. Hesabın mantığı dirençlerle aynıdır; bkz. seri ve paralel bağlantı rehberi.
Hoparlör gücü (watt) nasıl seçilir?
Hoparlörün RMS (sürekli) gücü, amfinin aynı empedanstaki RMS çıkış gücüne yakın ya da biraz üzerinde olmalıdır. Ambalajlarda yazan "PMPO" ya da "tepe güç" değerleri karşılaştırma için kullanılmamalıdır. Yaygın inanışın aksine, gücü çok düşük bir amfiyi sonuna kadar açmak da hoparlöre zarar verebilir: amfi kırpılmaya (clipping) girer ve bozuk sinyal özellikle tiz hoparlörleri ısıtır. Örnek: 25W'lık 8 ohm 8 inç hoparlör için kanal başına 20-30W RMS veren bir amfi uygundur. Amfi seçimi için TPA3116 amfi rehberimize bakın.
Hoparlör adım adım nasıl bağlanır?
- Amfiyi kapatın; bağlantılar enerji yokken yapılmalıdır.
- Amfinin kanal başına desteklediği empedansı ve gücü kontrol edin.
- Kablonun bir damarını amfinin + çıkışından hoparlörün + ucuna, diğerini - çıkışından - ucuna bağlayın. Hoparlör kablolarında bir damar genellikle çizgili ya da farklı renktedir; bu işaret kutbu takip etmeyi kolaylaştırır.
- Tüm hoparlörleri aynı kutupta bağlayın; aksi hâlde hoparlörler ters fazda çalışır ve bas sesler zayıflar.
- Açık tel uçlarının birbirine ya da kasaya değmediğinden emin olun; çıkış kısa devresi amfiye zarar verir.
- Sesi kısık açın ve yavaşça artırın.
Uzun hoparlör kablolarında ince kablo güç kaybına neden olur; kesit seçimi için kablo kesiti hesaplama yazımıza bakabilirsiniz.
Hoparlörün artı ucu nasıl bulunur?
Etiket yoksa 1,5V'luk bir kalem pil kısa bir an hoparlör uçlarına değdirilir; koni dışarı doğru hareket ediyorsa pilin artısına değen uç hoparlörün artısıdır. Pili uzun süre bağlı tutmayın ve bu testi yalnızca orta ve büyük boyutlu bas-orta hoparlörlerde yapın; tweeter'lar bu testle zarar görebilir.
Tweeter ve crossover nasıl bağlanır?
Tweeter (tiz hoparlör) yalnızca yüksek frekansları vermek için tasarlanmıştır ve amfiye doğrudan bağlanırsa bas sinyalleri nedeniyle zarar görebilir; araya bir crossover (frekans bölücü) ya da en azından bir seri kondansatör konur. İki yollu bir crossover, amfiden gelen sinyali düşük frekanslar için bas-orta hoparlöre, yüksek frekanslar için tweeter'a ayırır. Örnekler: 8 ohm 10W dome tweeter ve QS-202 2 yollu crossover. Kondansatörlerin frekans filtrelemedeki rolünü kondansatör rehberimizde anlattık.
Küçük projeler için hoparlörler
Arduino, Raspberry Pi ve küçük amfi modülleriyle kullanılan projelerde 2-5W'lık küçük hoparlörler yeterlidir: 8 ohm 5W JST soketli hoparlör çifti, 3 ohm 5W 92 mm hoparlör ve 4 ohm 2W 44 mm hoparlör. Hoparlörü doğrudan Arduino pinine bağlamayın; küçük bir amfi modülü kullanın.
Sık sorulan sorular
4 ohm hoparlör 8 ohm amfiye bağlanır mı?
Amfi 4 ohm'u desteklemiyorsa bağlanmamalıdır; amfi fazla akım verir, ısınır ve korumaya geçebilir. Amfinin kılavuzundaki en düşük empedans değeri esas alınmalıdır.
8 ohm hoparlör 4 ohm amfiye bağlanır mı?
Evet, bağlanabilir ve amfi için güvenlidir. Yalnızca elde edilen güç, 4 ohm'a göre daha düşük olur.
Hoparlör kabloları ters bağlanırsa ne olur?
Tek hoparlörde bir zarar oluşmaz. Birden fazla hoparlörden biri ters bağlanırsa hoparlörler birbirinin sesini kısmen sönümler ve özellikle bas sesler zayıflar.
Hoparlör neden cızırtı yapıyor?
Gevşek bağlantı, amfinin kırpılmaya girmesi, hasarlı koni ya da bobin, toprak döngüsü ve kaynaktaki parazit cızırtıya neden olabilir. Önce bağlantıları ve ses seviyesini kontrol edin.
Hoparlör empedansı multimetreyle ölçülür mü?
Multimetre hoparlörün DC direncini ölçer; bu değer nominal empedansın biraz altındadır. Örneğin 8 ohm bir hoparlör genellikle 6-7 ohm civarında ölçülür.
Özet
- Amfinin + ucu hoparlörün + ucuna; tüm hoparlörler aynı kutupta bağlanır.
- Seri bağlantıda empedans toplanır, paralelde düşer.
- Toplam empedans amfinin en düşük değerinin altına inmemelidir.
- Hoparlörün RMS gücü amfinin RMS gücüne yakın ya da biraz üzerinde seçilir.
- Tweeter'lar crossover ya da seri kondansatör üzerinden bağlanır.