SMD direnç kodu, gövdedeki üç ya da dört rakamla okunur: son rakam çarpandır, öncekiler değerin başıdır; 103 = 10kΩ, 1002 = 10kΩ. Yüzde birlik küçük dirençlerde iki rakam ve bir harften oluşan EIA-96 kodu kullanılır. Kılıf ölçüsü ise boyutu ve gücü belirler: 0603 yaklaşık 1/10W, 0805 1/8W, 1206 1/4W taşır.
Bir devre kartındaki küçük siyah dirençlerin üzerinde renk halkası yoktur; yerine kısa bir kod yazılıdır. Bu yazıda SMD direnç kodlarını üç farklı sisteme göre nasıl okuyacağınızı ve 0402, 0603, 0805, 1206 gibi kılıf ölçülerinin ne anlama geldiğini anlatıyoruz. Delikli dirençlerdeki renk halkalarını okumak için direnç renk kodları yazımıza bakabilirsiniz.
SMD direnç nedir?
SMD direnç, bacakları olmayan ve doğrudan kartın yüzeyindeki bakır pedlere lehimlenen küçük boyutlu bir dirençtir. Seri üretimde makineyle dizildiği için makaralar halinde satılır. Görevi delikli dirençle aynıdır: akımı sınırlar, gerilimi böler. Direncin temel mantığını direnç nedir yazımızda anlattık.
3 haneli SMD direnç kodu nasıl okunur?
3 haneli kodda ilk iki rakam değerin başını, üçüncü rakam ise eklenecek sıfır sayısını gösterir. Sonuç ohm cinsindendir. Bu sistem genellikle ±%5 toleranslı dirençlerde kullanılır.
- 103 = 10 ve 3 sıfır = 10.000Ω = 10kΩ
- 472 = 47 ve 2 sıfır = 4.700Ω = 4,7kΩ
- 101 = 10 ve 1 sıfır = 100Ω
- 220 = 22 ve 0 sıfır = 22Ω
10 ohm altındaki değerlerde ondalık nokta yerine "R" harfi kullanılır. 4R7 = 4,7Ω, R10 = 0,1Ω demektir. Üzerinde yalnızca 0 ya da 000 yazan parça 0Ω dirençtir; kartta köprü (jumper) görevi görür.
4 haneli SMD direnç kodu nasıl okunur?
4 haneli kodda ilk üç rakam değerin başını, dördüncü rakam sıfır sayısını gösterir. Bu sistem genellikle ±%1 toleranslı dirençlerde görülür ve daha hassas değerleri yazmaya izin verir.
- 1002 = 100 ve 2 sıfır = 10.000Ω = 10kΩ
- 4701 = 470 ve 1 sıfır = 4,7kΩ
- 1000 = 100 ve 0 sıfır = 100Ω (1000Ω değil)
- 49R9 = 49,9Ω
Son örnek sık yapılan bir hatayı gösterir: "1000" kodu 1kΩ değil, 100Ω'dur. 1kΩ'un 4 haneli kodu "1001"dir.
EIA-96 kodu nasıl okunur?
EIA-96 kodu iki rakam ve bir harften oluşur; rakamlar bir tablodan üç haneli değeri, harf ise çarpanı verir. Bu sistem, 0603 gibi küçük kılıflara dört rakam sığmadığı için ±%1 dirençlerde kullanılır. 01'den 96'ya kadar her sayı bir değere karşılık gelir: 01 = 100, 02 = 102, 30 = 200, 66 = 475, 68 = 499, 96 = 976 gibi.
| Harf | Çarpan | Örnek kod | Değer |
|---|---|---|---|
| X (veya S) | 0,1 | 68X | 499 x 0,1 = 49,9Ω |
| A | 1 | 66A | 475Ω |
| B (veya H) | 10 | 01B | 1kΩ |
| C | 100 | 01C | 10kΩ |
| D | 1.000 | 30D | 200kΩ |
| E | 10.000 | 01E | 1MΩ |
Kodun sonunda harf görüyorsanız EIA-96 tablosuna bakmanız gerekir. Örneğin "01C" yazan bir direnç, 3 haneli kod gibi okunursa yanlış sonuç verir.
0402, 0603, 0805 ve 1206 ne demek?
Bu sayılar SMD direncin inç cinsinden boyunu ve enini gösteren kılıf kodudur. Örneğin 0805, yaklaşık 0,08 x 0,05 inç, yani 2,0 x 1,25 mm demektir. Kılıf büyüdükçe direncin taşıyabileceği güç de artar. Aşağıdaki güç değerleri yaygın standart değerlerdir; yüksek güçlü özel seriler için üreticinin veri sayfasına bakın.
| Kılıf (inç) | Metrik kod | Yaklaşık ölçü (mm) | Tipik güç | Kategori |
|---|---|---|---|---|
| 0402 | 1005 | 1,0 x 0,5 | 1/16W | SMD direnç |
| 0603 | 1608 | 1,6 x 0,8 | 1/10W | 0603 kılıf dirençler |
| 0805 | 2012 | 2,0 x 1,25 | 1/8W | 0805 kılıf dirençler |
| 1206 | 3216 | 3,2 x 1,6 | 1/4W | 1206 kılıf dirençler |
Karışıklığa dikkat edin: inç sistemindeki "0603" ile metrik sistemdeki "0603" farklı boyutlardır. Metrik 0603, inç sistemindeki 0201'e karşılık gelir ve çok daha küçüktür. Türkiye'de ve ürün adlarında genellikle inç kodu kullanılır.
Hangi kılıf ölçüsünü seçmelisiniz?
Elle lehimleyecekseniz 0805 veya 1206 kılıf seçmeniz en kolayıdır. Bu boyutlar ince uçlu bir havya ve cımbızla rahatça lehimlenir. 0603 biraz deneyim ister; 0402 ise genellikle sıcak hava ve büyüteç gerektirir.
- Kartınızın ped ölçüsüne bakın; kılıfı pede göre seçin.
- Dirençte harcanacak gücü hesaplayın (P = I² x R) ve kılıfın gücünün altında kaldığından emin olun.
- Gücü sınıra yakın kullanmayın; yaklaşık yarısı kadar bir pay bırakın.
- Hassas ölçüm ya da bölücü devrelerde ±%1 toleranslı parça tercih edin.
Örneğin 10K 0805 1/8W SMD direnç (100 adet) hobi kartları için uygun bir başlangıçtır. Daha küçük kartlarda 10K 0603 1/10W SMD direnç makarası, daha fazla güç gereken yerlerde 10K 1206 1/4W SMD direnç makarası kullanılabilir. Çok küçük tasarımlar için YAGEO 0402 kalın film SMD direnç gibi parçalar da vardır. Komponentci'deki SMD direnç kategorisinde ürünleri kılıf ve değere göre filtreleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Üzerinde hiç kod olmayan SMD direnç nasıl ölçülür?
Kodsuz SMD direnci multimetrenin ohm kademesiyle ölçersiniz. 0402 gibi çok küçük kılıflarda kod yazacak yer olmadığından gövde boştur. Kart üzerindeyken ölçüm, paralel bağlı diğer parçalar yüzünden yanlış çıkabilir. Kesin sonuç için direncin bir ucunu kaldırın ya da devrenin şemasındaki değere bakın. Ölçüm öncesi cihazın enerjisinin kesik olduğundan emin olun.
0Ω SMD direnç ne işe yarar?
0Ω direnç, kart üzerinde iki noktayı birbirine bağlayan bir köprü olarak kullanılır. Dizgi makinesi bunu diğer dirençler gibi yerleştirebildiği için üretimde tel köprüden daha pratiktir. Ayrıca bir devre bölümünü seçenekli yapmak için de kullanılır; parça takılırsa bağlantı kurulur, takılmazsa açık kalır. Taşıyabileceği akım kılıfa göre sınırlıdır.
103 kodlu SMD direnç kaç ohm?
103 kodlu SMD direnç 10kΩ'dur. İlk iki rakam olan 10'un arkasına üçüncü rakam kadar, yani üç sıfır eklenir ve 10.000Ω elde edilir. Aynı değer 4 haneli sistemde 1002, EIA-96 sisteminde ise 01C olarak yazılır. Üç farklı kod da aynı direnç değerini gösterir; fark yalnızca tolerans ve yazım sistemindedir.
0805 yerine 1206 direnç kullanabilir miyim?
Elektriksel olarak 1206 direnç 0805'in yerine kullanılabilir ve daha fazla güç taşır. Sorun fiziksel boyuttadır: 1206, 0805 pedlerine tam oturmaz ve lehimi zorlaşır. Prototipte kısa süreli çözüm olarak iş görür. Kalıcı kartlarda ped ölçüsüne uygun kılıfı kullanmak, lehim kalitesi ve dayanıklılık açısından daha doğrudur.
SMD direncin gücünü nasıl anlarım?
SMD direncin gücü gövdede yazmaz; kılıf ölçüsünden ve ürün bilgisinden anlaşılır. Standart serilerde 0603 yaklaşık 1/10W, 0805 1/8W, 1206 1/4W taşır. Üreticiler aynı kılıfta daha yüksek güçlü seriler de üretebilir. Bu yüzden kritik bir devrede satın aldığınız parçanın veri sayfasındaki güç değerine bakmanız en güvenli yoldur.
Özet
- 3 haneli kodda son rakam sıfır sayısıdır: 103 = 10kΩ, 472 = 4,7kΩ.
- 4 haneli kod ±%1 dirençlerde kullanılır: 1002 = 10kΩ, 1000 = 100Ω.
- EIA-96 kodu iki rakam ve bir harftir: 01C = 10kΩ.
- "R" harfi ondalık noktadır: 4R7 = 4,7Ω.
- Kılıf büyüdükçe güç artar: 0603 ≈ 1/10W, 0805 ≈ 1/8W, 1206 ≈ 1/4W.
- Elle lehim için 0805 veya 1206 kılıf en rahat seçenektir.