Trimpot, devrenin bir kez ayarlanıp öyle bırakılması gereken noktalarında kullanılan, tornavidayla çevrilen küçük bir ayarlı dirençtir. Potansiyometre kullanıcının sık sık çevirdiği bir kontrol elemanıyken (ses düğmesi gibi), trimpot kalibrasyon ve ince ayar içindir. Tek turlu ve çok turlu (ör. 3296, yaklaşık 25 tur) çeşitleri vardır. Değeri üzerindeki kodla okunur: 103 = 10 kΩ, 504 = 500 kΩ.
Bir voltaj regülatör modülünün çıkışını ayarlamak, bir sensör kartının hassasiyetini değiştirmek ya da bir LCD'nin kontrastını düzeltmek için çevirdiğiniz o küçük mavi ya da beyaz parça bir trimpottur. Bu rehberde trimpotun ne olduğunu, potansiyometreden farkını, kodlarının nasıl okunduğunu ve doğru kullanımını anlatıyoruz.
Trimpot nedir?
Trimpot (trimmer potansiyometre), devre kartına lehimlenen ve genellikle küçük bir tornavidayla ayarlanan, değeri değiştirilebilen bir dirençtir. Devrenin üretimden sonra bir kez kalibre edilmesi ya da zaman zaman ince ayar yapılması gereken noktalarında kullanılır. Üç bacağı vardır: iki uç ve ortadaki hareketli uç (silici, wiper).
Trimpot ile potansiyometre arasındaki fark nedir?
| Özellik | Trimpot | Potansiyometre |
|---|---|---|
| Kullanım amacı | Kalibrasyon, bir kez ayarla-bırak | Kullanıcı kontrolü (ses, hız, parlaklık) |
| Ayar | Tornavidayla | Mil ve düğmeyle |
| Boyut | Küçük, kart üzerinde | Daha büyük, panele monte |
| Dönme ömrü | Sınırlı sayıda ayar için tasarlanır | Çok sayıda dönüşe dayanır |
| Hassasiyet | Çok turlu modellerde çok yüksek | Genellikle tek tur |
Potansiyometrelerin ayrıntılarını potansiyometre rehberimizde anlattık.
Trimpot çeşitleri
- Tek turlu trimpot: Yaklaşık 3/4 tur döner; hızlı ve kaba ayar için. Ör. 10K WH06 trimpot, 470R yatık trimpot.
- Çok turlu trimpot (3296 tipi): Vidalı mekanizmayla yaklaşık 25 turda tüm aralığı tarar; çok hassas ayar yapılır. LM2596 gibi modüllerdeki mavi dikdörtgen trimpotlar bu tiptir. Ör. 25K 3296 trimpot, 100R 3296 trimpot.
- SMD trimpot: Yüzey montajlı küçük modeller; ör. 1K SMD 3314 trimpot, çok turlu 100K SMD 3224W.
Trimpot kodu nasıl okunur?
Trimpot üzerindeki üç rakamlı kodda ilk iki rakam değeri, üçüncü rakam eklenecek sıfır sayısını gösterir; sonuç ohm cinsindendir.
- 101 = 10 × 10 = 100 Ω
- 102 = 1.000 Ω = 1 kΩ
- 103 = 10.000 Ω = 10 kΩ
- 253 = 25.000 Ω = 25 kΩ
- 504 = 500.000 Ω = 500 kΩ
Bazı trimpotlarda değer doğrudan yazılır (ör. "10K"). Direnç kodlarının genel mantığını direnç renk kodları yazımızda anlattık.
Trimpot nasıl bağlanır?
- Gerilim bölücü olarak: İki uç bacak beslemeye ve GND'ye, orta bacak çıkışa bağlanır. Orta bacaktaki gerilim, ayarla 0 ile besleme gerilimi arasında değişir. Sensör kartlarındaki eşik ayarları bu şekilde çalışır.
- Ayarlı direnç (reostat) olarak: Bir uç bacak ve orta bacak kullanılır. Kullanılmayan uç bacağı orta bacağa bağlamak, silici temasının kötüleşmesi durumunda devrenin tamamen açık kalmasını önler.
Trimpot adım adım nasıl ayarlanır?
- Devreye enerji verin ve ayarlanacak değeri ölçecek şekilde multimetreyi bağlayın (ör. regülatör çıkış gerilimi).
- Trimpotun yuvasına tam oturan, yalıtkan uçlu küçük bir tornavida kullanın; metal tornavida kısa devreye yol açabilir.
- Trimpotu yavaşça çevirerek değeri izleyin. Çok turlu trimpotlarda değişimin başlaması için birkaç tur gerekebilir.
- Sona dayanmış bir çok turlu trimpot zorlanmamalıdır; bu modellerde sonda hafif bir tıklama duyulur ve değer değişmez.
- İstenen değere ulaştıktan sonra trimpotu yerinde bırakın. Titreşimli ortamlarda ayar noktası bir damla vernik ya da yapıştırıcıyla sabitlenebilir.
Trimpotlu bir modülün ayarı için örnek: LM2596 ayarlı güç kaynağı rehberi.
Trimpot nasıl ölçülür?
- Trimpotu devreden ayırın ya da en az bir bacağını sökün.
- Multimetrenin direnç kademesinde iki uç bacak arasını ölçün: kodu gösteren toplam değer (toleransı içinde) okunmalıdır.
- Bir uç bacak ile orta bacak arasını ölçerken trimpotu çevirin: değer 0'a yakın bir değerden toplam değere kadar kesintisiz değişmelidir.
- Değer ani sıçramalar yapıyor ya da OL'ye gidiyorsa silici aşınmış ya da kirlenmiştir; trimpot değiştirilmelidir.
Sık sorulan sorular
Trimpot ne işe yarar?
Trimpot, bir devrede bir kez ya da nadiren yapılan ayarlar için kullanılır: voltaj ayarı, sensör hassasiyeti, LCD kontrastı, ses seviyesinin fabrika ayarı ve kalibrasyon gibi.
Trimpot yerine potansiyometre kullanılır mı?
Değeri aynı olan bir potansiyometre kablolarla bağlanarak trimpotun yerine kullanılabilir. Bu, ayarın sık değiştirileceği ya da panelden yapılacağı durumlarda tercih edilir.
3296 trimpot kaç tur döner?
3296 tipi çok turlu trimpotlar tüm direnç aralığını yaklaşık 25 turda tarar. Bu sayede gerilim gibi değerler çok hassas şekilde ayarlanabilir.
103 trimpot kaç ohm?
103 kodu 10 ve 3 sıfır anlamına gelir: 10.000 ohm, yani 10 kΩ.
Trimpot sağa çevrilince değer artar mı?
Bu, hangi uç bacakların kullanıldığına bağlıdır. Ölçülen uç bacak değiştirildiğinde dönüş yönüyle değer değişimi tersine döner.
Özet
- Trimpot, kalibrasyon ve ince ayar için kullanılan küçük ayarlı dirençtir.
- Potansiyometre sık kullanım, trimpot bir kez ayarlanmak içindir.
- Tek turlu ve yaklaşık 25 turlu (3296) çok turlu çeşitleri vardır.
- Kod: ilk iki rakam değer, üçüncüsü sıfır sayısı (103 = 10 kΩ).
- Ayar yalıtkan uçlu tornavidayla ve ölçerek yapılır.