CH341A programlayıcı, 24 serisi I2C EEPROM ve 25 serisi SPI flash (BIOS) çiplerini USB üzerinden okuyup yazan ucuz bir araçtır. Çip SOIC8 klipsle sökmeden bağlanır; siyah kartlarda veri hatları 5 V çıkabildiği için 3,3 V çiplerde dikkat gerekir ve her yazmadan önce çipin yedeği alınıp doğrulanır.
CH341A programlayıcı, bilgisayarın BIOS çipini, televizyon ve monitör kartlarındaki EEPROM'ları ya da router flash belleklerini okumak ve yazmak için kullanılan ucuz bir USB araçtır. Bu yazıda CH341A'nın hangi çiplerle çalıştığını, siyah kartlardaki 5 V sorununu, SOIC8 klipsin doğru bağlanmasını ve BIOS flash okuma-yazma adımlarını anlatıyoruz. Kendi cihazını onaran teknisyenler ve meraklı hobiciler için hazırlanmıştır.
CH341A programlayıcı nedir?
CH341A programlayıcı, WCH firmasının CH341A USB arayüz çipini kullanarak 24 serisi I2C EEPROM'ları ve 25 serisi SPI flash bellekleri bilgisayar üzerinden okuyan, silen, yazan ve doğrulayan bir USB programlama kartıdır. Kart üzerinde çipi takmak için bir ZIF soket ve 3,3 V regülatör bulunur.
CH341 çipi aslında çok amaçlıdır: aynı aile USB-UART, I2C ve SPI dönüştürücü olarak da kullanılır. USB-seri dönüştürücülerin farklarını USB-TTL dönüştürücü (CH340) yazımızda anlattık. Programlayıcı modunda kart Windows'ta WCH'nin CH341PAR sürücüsüyle tanınır.
CH341A hangi çipleri programlar?
CH341A, 3,3 V ile çalışan 24 serisi I2C EEPROM'ları ve 25 serisi SPI flash bellekleri doğrudan programlar. BIOS çiplerinin büyük kısmı 25 serisidir (ör. 25Q32, 25Q64, 25Q128); 24 serisi ise ayar ve kalibrasyon verisi tutan küçük EEPROM'lardır.
| Çip ailesi | Arayüz | Tipik kullanım | CH341A ile |
|---|---|---|---|
| 24Cxx (24C02 … 24C256) | I2C | TV, monitör, araç beyni ayar verisi | Doğrudan |
| 25xx SPI flash (25Q32, 25Q64 …) | SPI | PC ve laptop BIOS, router, ekran kartı | Doğrudan |
| 93Cxx (93C46, 93C56 …) | Microwire | Eski cihaz ayarları | Ek adaptör ve yazılım desteği gerekir |
| 1,8 V SPI flash | SPI | Yeni laptop ve kartlar | 1,8 V adaptör şart |
Çipin gerilimini mutlaka veri sayfasından kontrol edin. Aynı aileden 1,8 V sürümler vardır ve 3,3 V uygulamak bu çiplere zarar verebilir. Küçük kapasiteli bir 24C128 SO8 EEPROM ya da AT24C256 EEPROM modülü ile pratik yapmak, gerçek bir BIOS'a dokunmadan önce iyi bir başlangıçtır.
Siyah CH341A kartta 5 V sorunu nedir?
Yaygın siyah CH341A kartlarda bellek çipine giden besleme 3,3 V olsa da CH341A çipi 5 V ile beslendiği için CS, CLK, DI ve DO veri hatları 5 V seviyesinde çıkabilir. 3,3 V çipin girişlerine sürekli 5 V uygulamak çipi zorlar ve okuma hatalarına ya da kalıcı hasara yol açabilir.
Topluluk tarafından yaygın kullanılan çözüm, CH341A çipinin 28 numaralı VCC bacağını 5 V hattından ayırıp kart üzerindeki 3,3 V regülatör çıkışına ve 9 numaralı V3 bacağına bağlamaktır. Bu işlem ince lehim gerektirir, bacak kırılabilir ve her kartta aynı sonucu vermeyebilir. Lehim deneyiminiz yoksa veri hatlarını multimetreyle ölçün; 3,3 V çıkışlı bir programlayıcı kullanmak daha güvenli yoldur.
| Durum | Ne yapmalı? |
|---|---|
| Veri sayfası 5 V'a izin veriyor (birçok 24 serisi) | Siyah kart doğrudan kullanılabilir |
| Çip 3,3 V (çoğu 25 serisi BIOS) | Veri hatlarını ölçün; 3,3 V modu ya da 3,3 V'lu programlayıcı |
| Çip 1,8 V | 1,8 V seviye adaptörü kullanın |
SOIC8 klips nasıl bağlanır?
SOIC8 klips, şerit kablonun kırmızı damarı çipteki 1 numaralı pine gelecek şekilde çipin üzerine takılır; kablonun diğer ucundaki adaptör ise ZIF soketin "25" bölümüne yerleştirilir. 1 numaralı pin, çip gövdesindeki küçük nokta ya da çentikle işaretlidir.
SOIC8 SOP8 test klipsi, çipi karttan sökmeden bağlanmayı sağlar. Klipsi takarken tüm bacakların dişlere oturduğunu büyüteçle kontrol edin; bir bacağın açıkta kalması okuma hatasının en sık nedenidir. Çipi söktüyseniz SOP8-DIP8 adaptör soket ile doğrudan ZIF sokete takabilirsiniz.
BIOS çipi nasıl okunur ve yazılır?
BIOS çipinde ilk iş her zaman yedek almaktır: çip okunur, ikinci kez okunup iki dosya karşılaştırılır, ancak aynıysa silme ve yazma yapılır. Adımlar şunlardır:
- Cihazın enerjisini kesin; laptop'ta ana bataryayı ve mümkünse CMOS pilini çıkarın.
- Çipin üzerindeki yazıyı okuyup üreticisini, modelini ve gerilimini veri sayfasından doğrulayın.
- Klipsi 1 numaralı pine dikkat ederek takın, programlayıcıyı USB'ye bağlayın.
- Yazılımda çipi otomatik tanıtın ya da modeli elle seçin.
- Çipi okuyup dosyaya kaydedin, ikinci kez okuyun ve iki dosyanın aynı olduğunu doğrulayın.
- Yedeği güvenli bir yere kopyalayın; sonra çipi silin ve yeni dosyayı yazın.
- Yazılımın doğrulama (verify) işlemini çalıştırın; hata yoksa klipsi çıkarıp cihazı deneyin.
Yazılım olarak açık kaynaklı flashrom ya da NeoProgrammer ve AsProgrammer gibi Windows programları yaygın kullanılır. Hangi programı kullanırsanız kullanın, programın çip listesinde modelinizin bulunduğunu kontrol edin. Laptop BIOS dosyaları seri numarası, ağ adresi ve lisans bilgisi gibi cihaza özgü veriler içerebilir; başka bir cihazdan alınmış dosyayı yazmadan önce bu bölümleri kendi yedeğinizden aktarmanız gerekebilir.
CH341A EEPROM Flash BIOS USB programcı ve CH341A EEPROM flash programlayıcı bu adımların hepsine uygundur. Programlayıcıyı yalnızca kendi cihazlarınızda ya da sahibinin izniyle onarım amacıyla kullanın; lisans, kilit ya da güvenlik korumalarını aşmaya yönelik kullanım hukuka aykırı olabilir.
Sık sorulan sorular
Çipi sökmeden devre üzerinde okumak mümkün mü?
Çoğu zaman evet, ancak garanti değildir. Klips çipe besleme verdiğinde kart üzerindeki diğer devreler de bu beslemeyi çekebilir ve hatlara yük bindirebilir. Çip tanınmıyorsa ya da her okumada farklı sonuç çıkıyorsa çipi sökerek SOP8-DIP8 adaptörüyle okumak en güvenilir yoldur.
Yazılım çipi tanımıyorsa ne yapmalıyım?
Önce klipsin yönünü ve tüm bacakların oturduğunu kontrol edin. Ardından CH341PAR sürücüsünün kurulu olduğunu ve kartın programlayıcı modunda tanındığını doğrulayın. Çip yine tanınmıyorsa modeli elle seçin; kimlik okunamıyorsa bağlantı ya da gerilim sorunu vardır ve yazma işlemine geçmeyin.
Yanlış BIOS dosyası yazarsam ne olur?
Cihaz açılmaz ya da ekran gelmez; ancak elinizde doğrulanmış bir yedek varsa aynı yöntemle eski dosyayı geri yazarak cihazı kurtarabilirsiniz. Bu yüzden yedeği iki kez okuyup karşılaştırmak ve dosyayı ayrı bir diske kopyalamak en önemli adımdır. Yedek yoksa aynı model ve revizyondaki cihazın dökümü gerekir.
CH341A ile 1,8 V çipler programlanır mı?
Doğrudan programlanmaz; 1,8 V çiplere 3,3 V uygulamak çipe zarar verebilir. Bunun için CH341A ile çip arasına takılan 1,8 V seviye adaptörü gerekir. Çip gerilimini model numarasından veri sayfasına bakarak öğrenin; aynı kapasitede hem 3,3 V hem 1,8 V sürümler bulunur.
CH341A ile 24C serisi EEPROM nasıl okunur?
24C serisi çip ZIF soketin "24" bölümüne, 1 numaralı pin kart üzerinde gösterilen yöne bakacak şekilde takılır. Yazılımda I2C EEPROM türü ve doğru kapasite (ör. 24C02, 24C16) seçilir, sonra okuma yapılır. Bu çipler küçük olduğu için işlem birkaç saniye sürer; yine de önce yedek alın.
Özet
- CH341A programlayıcı 24 serisi I2C EEPROM'ları ve 25 serisi SPI flash (BIOS) çiplerini okur, yazar ve doğrular.
- Siyah CH341A kartlarda veri hatları 5 V çıkabilir; 3,3 V çiplerde ölçün, gerekirse modlayın ya da 3,3 V'lu programlayıcı kullanın.
- 1,8 V çipler için mutlaka 1,8 V adaptör kullanın.
- SOIC8 klipste kırmızı kablo çipteki noktalı 1 numaralı pine gelir; adaptör ZIF soketin 25 bölümüne takılır.
- Her işlemden önce çipi iki kez okuyup yedek alın, yazdıktan sonra doğrulayın; programlayıcıyı yalnızca kendi cihazlarınızda kullanın.