Delikli Plaket (Perfboard) ve Stripboard Farkı

Breadboard üzerinde çalışan bir devre, kablolar gevşedikçe ya da kutuya konduğunda sorun çıkarmaya başlar. Baskı devre (PCB) yaptırmak ise tek bir proje için uzun ve masraflı olabilir. Bu ikisinin arasındaki boşluğu delikli plaket doldurur. Bu yazıda delikli plaketin ne olduğunu, perfboard ile stripboard farkını, pertinaks ve epoksi malzeme seçimini ve breadboard devresini adım adım kalıcı plakete aktarmayı anlatıyoruz.

Delikli plaket nedir?

Delikli plaket, yalıtkan bir taban üzerinde düzenli aralıklarla delinmiş ve deliklerin çevresi bakır kaplanmış, elemanların lehimlenerek kalıcı devre kurulmasını sağlayan bir prototip kartıdır. İngilizcede perfboard, Türkçede delikli pertinaks ya da delikli bakır plaket olarak da anılır. Elemanların bacakları deliklerden geçirilir, alt yüzdeki bakıra lehimlenir ve bağlantılar tel ya da lehim yoluyla kurulur.

Delikli plaket, breadboard ile baskı devre (PCB) arasında bir adımdır. Breadboard kadar hızlı değişiklik yapılamaz, ama bağlantılar lehimli olduğu için sağlamdır ve kutuya yerleştirilebilir.

Perfboard ile stripboard arasındaki fark nedir?

Perfboard ile stripboard arasındaki temel fark bakır yapısıdır: perfboard'da her delik ayrı bir bakır adaya sahiptir, stripboard'da ise bir sıradaki tüm delikler uzun bir bakır şeritle birbirine bağlıdır. Perfboard'da bağlantıları siz kurarsınız; stripboard'da bağlantı hazırdır ve istemediğiniz yerde şeridi kesersiniz.

Stripboard'da DIP entegre şeritlere dik yerleştirilir ve iki sıra bacak arasındaki şeritler kesilir; aksi hâlde karşılıklı bacaklar kısa devre olur. Şerit kesmek için matkap ucu ya da özel kesici elle çevrilir. Perfboard'da böyle bir risk yoktur, ama her bağlantı için tel ya da lehim izi oluşturmak gerekir.

Pertinaks mi, epoksi plaket mi seçmeliyim?

Sık lehimleme ve sökme yapacaksanız epoksi plaket, basit ve ekonomik bir devre için pertinaks plaket uygundur. Pertinaks (FR2), reçine emdirilmiş kâğıttan yapılır; ucuzdur ama kırılgandır ve fazla ısıda bakır adalar kalkabilir. Epoksi (FR4) cam elyaf tabanlıdır; daha sağlamdır ve tekrarlanan ısıya daha iyi dayanır.

Epoksi delikli plaketler tek ya da çift taraflı olabilir. 4x6 cm epoksi tek taraflı delikli plaket küçük modüller için, 6x8 cm epoksi çift taraflı delikli plaket ise iki yüzden lehim yapılabilen daha sağlam devreler için kullanılır. Daha büyük ve ekonomik bir başlangıç için 5x5 delikli bakır plaket gibi kesilerek kullanılabilen plaketler de vardır. Ürün bilgilerine göre bu plaketlerde delik aralığı 2,54 mm, epoksi modellerde delik çapı yaklaşık 1 mm'dir.

2,54 mm aralık neden önemlidir?

2,54 mm (0,1 inç) aralık, DIP entegrelerin, pin header'ların, Arduino Nano gibi kartların ve breadboard'un ortak bacak aralığı olduğu için önemlidir. Delikli plaketin bu aralıkta olması, breadboard'da kurulan devrenin aynı yerleşimle plakete taşınabilmesini sağlar.

Bu standart sayesinde 2,54 mm erkek pin header plakete lehimlenip modül ya da kablo bağlantı noktası olarak kullanılabilir. Entegreyi doğrudan lehimlemek yerine 8 pin entegre soketi lehimlemek, entegrenin ısıdan korunmasını ve gerektiğinde değiştirilmesini sağlar. SMD elemanlar bu aralığa uymaz; onları delikli plakette kullanmak için adaptör kartı gerekir.

Breadboard devresi delikli plakete nasıl aktarılır?

Breadboard devresini delikli plakete aktarmanın en güvenli yolu, önce yerleşimi kâğıt üzerinde planlamak, sonra elemanları en alçaktan en yükseğe doğru lehimlemektir. Aşağıdaki adımlar çoğu hobi devresi için geçerlidir:

1. Devrenin breadboard'da tam çalıştığından emin olun ve bir fotoğrafını çekin.
2. Kareli kâğıda ya da bir yerleşim programına plaketi 2,54 mm ızgara olarak çizin; elemanları, besleme ve GND hatlarını yerleştirin.
3. Besleme ve GND için plaketin kenarında birer uzun hat ayırın; bu hatları kalın bir tel ya da lehim iziyle çekin.
4. Plaketi gereken boyda kesin; delik sırası boyunca çizip kırmak ya da ince testereyle kesmek temiz bir kenar verir.
5. Önce alçak elemanları (direnç, diyot, tel köprüler), sonra soketleri, en son yüksek elemanları (kondansatör, header, klemens) lehimleyin.
6. Bağlantıları alt yüzde bacakları bükerek, kısa teller ya da lehim köprüleriyle kurun; her bağlantıdan sonra şemadan işaretleyin.
7. Enerji vermeden önce multimetrenin süreklilik kademesiyle besleme ile GND arasında kısa devre olmadığını kontrol edin.
8. Entegreleri sokete en son takın ve devreyi akım sınırlı bir kaynakla ilk kez çalıştırın.

Lehim tekniği ve havya sıcaklığı için lehim nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz. Devreyi plakete taşımadan önce aynı yerleşimi 830 pinlik breadboard üzerinde denemek, hataların çoğunu lehim öncesinde yakalamanızı sağlar.

Plakette bağlantılar nasıl yapılır?

Delikli plakette bağlantılar üç yolla yapılır: eleman bacağını bükerek, yalıtımlı tel ile ya da komşu adaları lehimle birleştirerek. Kısa bağlantılarda eleman bacağı yeterlidir; uzun ve birbirini kesen hatlarda yalıtımlı tel kullanılır.

• Bacak bükme: Direnç ya da diyot bacağı alt yüzde bir sonraki deliğe doğru yatırılıp lehimlenir.
• Tel köprü: Üst yüzden atlama teli, alt yüzden ince yalıtımlı tel ile uzak noktalar birleştirilir.
• Lehim köprüsü: Yan yana iki ada lehimle birleştirilir; ince elemanlar için pratiktir ama ısıyı uzun tutmak adayı kaldırabilir.

Hangi yöntemi kullanırsanız kullanın, bitmiş devrenin alt yüzünü iyi bir ışık altında kontrol edin. İstenmeyen lehim köprüleri en sık görülen hatadır. Farklı boyuttaki plaket ve breadboard'lara plaket ve breadboard kategorisinden ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Delikli plaket kesilebilir mi?

Evet, delikli plaket istenen boyda kesilebilir. En temiz yöntem, bir delik sırası boyunca maket bıçağıyla birkaç kez çizip plaketi masa kenarında kırmaktır. Epoksi plaket daha sert olduğu için ince bir demir testeresi daha iyi sonuç verir. Kesim sırasında oluşan toz solunmamalıdır; kenarı zımparalayıp ellerinizi yıkayın.

Stripboard'da şerit nasıl kesilir?

Stripboard'da şerit, delik üzerinde bakırı tamamen kaldıracak şekilde kesilir. Bunun için 3-4 mm'lik bir matkap ucu elle deliğin üzerinde birkaç tur çevrilir ya da özel şerit kesici kullanılır. Kesimden sonra iki taraf arasında bakır kalmadığını multimetrenin süreklilik kademesiyle kontrol edin. Kısa devre olan karşılıklı entegre bacakları en sık hatadır.

Çift taraflı delikli plaketin avantajı nedir?

Çift taraflı delikli plakette adalar iki yüzde bulunur ve delikler genellikle metalize olduğu için lehim deliğin içine dolar. Bu yapı elemanı daha sağlam tutar, tekrarlanan lehimlemede adaların kalkmasını azaltır ve iki yüzden bağlantı kurmaya izin verir. Tek taraflı plakete göre biraz daha pahalıdır, ama sökülüp takılan devrelerde daha uzun ömürlüdür.

Delikli plakette SMD eleman kullanılabilir mi?

Küçük SMD elemanlar delikli plakete doğrudan uymaz, çünkü bacak aralıkları 2,54 mm'den küçüktür. 1206 gibi büyük kılıflı SMD direnç ve kondansatörler iki ada arasına lehimlenebilir. SOIC ve daha küçük entegreler içinse 2,54 mm bacaklı bir adaptör kartı kullanılır ve adaptör plakete lehimlenir.

Ne zaman delikli plaket yerine PCB yaptırmalıyım?

Aynı devreden birkaç adet üretecekseniz, devrede çok sayıda bağlantı varsa ya da yüksek frekans ve SMD eleman gerekiyorsa PCB yaptırmak daha doğrudur. Tek seferlik, az bağlantılı ve delikli elemanlarla kurulan devreler için delikli plaket hızlı ve ekonomiktir. Delikli plakette çalışan devre, PCB tasarımı için de iyi bir referans olur.

Özet

• Delikli plaket, elemanların lehimlenerek kalıcı devre kurulmasını sağlayan 2,54 mm aralıklı prototip kartıdır.
• Perfboard'da her delik ayrı adadır; stripboard'da delikler sıra boyunca şeritle bağlıdır ve şerit gereken yerde kesilir.
• Pertinaks (FR2) ekonomiktir; epoksi (FR4) daha sağlamdır ve tekrarlanan lehime daha iyi dayanır.
• Aktarımdan önce yerleşim kâğıtta planlanır, besleme ve GND hatları ayrılır.
• Elemanlar alçaktan yükseğe lehimlenir, enerji vermeden önce kısa devre kontrolü yapılır.