Raya montajlı güç kaynağı seçerken önce yüklerin toplam gücünü hesaplar, üzerine yaklaşık %20-30 pay ekler ve sistem gerilimine uygun çıkışı (genellikle 24V, bazen 12V veya 5V) seçersiniz. Ardından pano içindeki genişliği, ortam sıcaklığını, havalandırma boşluğunu ve koruma özelliklerini kontrol edersiniz.
Bir otomasyon panosunda PLC, röle, sensör ve küçük kontrol kartlarını beslemek için genellikle raya takılan bir güç kaynağı kullanılır. Bu yazıda raya montajlı güç kaynağı nasıl seçilir sorusunu güç hesabından montaja, soğutmadan bağlantıya kadar adım adım yanıtlıyoruz. Anahtarlamalı kaynakların genel çalışmasını SMPS güç kaynağı nedir yazımızda anlattık.
Raya montajlı güç kaynağı nedir?
Raya montajlı güç kaynağı, elektrik panolarındaki 35 mm genişliğindeki DIN raya klipsle takılan, şebeke gerilimini düşük DC gerilime çeviren anahtarlamalı bir güç kaynağıdır. Pano içinde sigorta, klemens ve kontaktörlerle aynı raya dizilir. Kapalı kasalı olduğu için açık kasalı kaynaklara göre dokunmaya karşı daha güvenlidir ve kurulumu daha düzenlidir.
Kaç watt güç kaynağı seçmelisiniz?
Güç kaynağının gücünü, yüklerin toplam gücünün üzerine yaklaşık %20-30 pay ekleyerek seçmelisiniz. Kaynağı sürekli tam yükte çalıştırmak ısınmayı artırır ve ömrü kısaltır. Ayrıca röle bobinleri, motorlar ve kondansatörlü yükler açılışta kısa süreli yüksek akım çeker; pay bu ani akımları da karşılar.
- Kaynağa bağlanacak her cihazın gerilimini ve akımını listeleyin.
- Akımları toplayın ve çıkış gerilimiyle çarparak toplam gücü bulun.
- Toplamı yaklaşık 1,25-1,3 ile çarpın.
- Sonuçtan büyük olan ilk standart güç değerini seçin.
Örnek: 24V ile çalışan bir PLC, birkaç röle ve sensörlerin toplam akımı 1,4A olsun. 24V x 1,4A = 33,6W eder. Pay ekleyince yaklaşık 42-44W bulunur. Bu durumda INES-50-24 50W 24VDC 2,1A ray montajlı güç kaynağı uygun bir seçimdir.
Hangi çıkış gerilimini seçmelisiniz?
Çıkış gerilimini, beslediğiniz cihazların etiketindeki gerilime göre seçmelisiniz; endüstriyel panolarda en yaygın değer 24V DC'dir. PLC'ler, endüstriyel sensörler, röle modülleri ve birçok kontaktör bobini 24V ile çalışır. 12V daha çok LED aydınlatma, kamera ve hobi kartlarında, 5V ise mikrodenetleyici ve haberleşme kartlarında kullanılır.
| Çıkış gerilimi | Tipik kullanım | Örnek ürün |
|---|---|---|
| 5V DC | Mikrodenetleyici kartları, haberleşme modülleri | IMR-25-05 25W 5VDC 5A mini güç kaynağı |
| 12V DC | LED aydınlatma, kamera, küçük fanlar | INES-25-12 25W 12VDC 2,1A güç kaynağı |
| 24V DC | PLC, endüstriyel sensörler, röleler | IHDR-15-24 15W 24VDC 0,7A güç kaynağı |
| 48V DC | Bazı motor sürücüler, telekom ekipmanı | Ray tipi 48V modeller |
Uzun kablolarda gerilim düşer. Birçok raya montajlı güç kaynağının ön yüzünde çıkışı küçük bir aralıkta ayarlamaya yarayan bir trimpot bulunur. Bu ayarı yalnızca ölçü aleti ile kontrol ederek yapın ve beslenen cihazın sınırlarını aşmayın.
Montaj ve genişlik neden önemli?
Pano içindeki ray uzunluğu sınırlı olduğu için güç kaynağının genişliği yerleşimi doğrudan etkiler. Genişlik genellikle milimetre ya da pano modülü cinsinden verilir. Güç arttıkça kasa da büyür; 15-25W modeller dar, 150W ve üstü modeller belirgin şekilde geniştir. Kaynağı almadan önce rayda yer olup olmadığını ve pano kapağının kapanıp kapanmadığını kontrol edin.
Montaj klipsi rayın üst kenarına takılır, alt kenara bastırılarak oturtulur. Sökerken alttaki mandal bir tornavidayla aşağı çekilir.
Soğutma ve sıcaklık nasıl hesaba katılır?
Raya montajlı güç kaynakları genellikle fansızdır ve havanın doğal akışıyla soğur; bu yüzden üstünde ve altında boşluk bırakmanız gerekir. Kaynak dikey, yani etiketi okunacak normal konumda monte edilmelidir. Yan yatırılarak takılan kaynakta hava akışı bozulur.
Pano içi sıcaklık yükseldikçe kaynağın verebileceği güç azalır. Üreticiler bunu veri sayfasında bir "derating" eğrisiyle gösterir. Sıcak bir panoda çalışacaksanız bir üst güç modelini seçin ya da pano havalandırmasını iyileştirin. Önerilen boşluk ölçüleri için ürünün veri sayfasına bakın.
Bağlantı nasıl yapılır?
Raya montajlı güç kaynağının girişine faz (L), nötr (N) ve toprak (PE), çıkışına ise artı (+V) ve eksi (-V) bağlanır. Bağlantı sırası şöyledir:
- Pano enerjisini ana şalterden kesin ve gerilim olmadığını ölçerek doğrulayın.
- Girişe uygun değerde bir otomatik sigorta koyun; değeri veri sayfasındaki öneriye göre seçin.
- L, N ve PE kablolarını kaynağın giriş klemenslerine sıkın. Topraklama bağlantısını atlamayın.
- Çıkışı doğrudan cihazlara değil, ara klemenslere taşıyın; örneğin WAGO 2002-1201 2,5 mm² ray geçiş klemensi dağıtımı düzenler.
- Kablo kesitini akıma göre seçin ve uç yüksüğü kullanın.
- Enerjiyi verin, çıkış gerilimini multimetreyle ölçün ve yükleri sırayla devreye alın.
Güvenlik uyarısı: Giriş tarafı 220V şebeke gerilimidir ve hayati tehlike taşır. Pano içinde enerji varken çalışmayın. Elektrik panosu kurulumunda deneyiminiz yoksa işi yetkili bir elektrikçiye yaptırın. Kesit seçimi için kablo kesiti hesaplama yazımızdan yararlanabilirsiniz.
Hangi koruma özelliklerine bakmalısınız?
İyi bir raya montajlı güç kaynağında kısa devre, aşırı yük ve aşırı gerilim koruması bulunur. Kısa devrede kaynak çıkışı keser ya da akımı sınırlar; arıza giderilince kendiliğinden toparlanır. Bu özelliklerin varlığını ve çalışma şeklini ürünün veri sayfasından kontrol edin. Ön yüzdeki "DC OK" ışığı da çıkışın var olduğunu hızlıca görmenizi sağlar.
Komponentci'deki raya montajlı güç kaynağı kategorisinde ürünleri güç ve çıkış gerilimine göre filtreleyebilirsiniz. Daha yüksek güç gerekirse INES-100-12 100W 12VDC 8,5A ray montajlı güç kaynağı ya da INES-150-24 150W 24VDC 6,5A gibi modeller vardır.
Sık sorulan sorular
Raya montajlı güç kaynağı ile normal adaptör arasındaki fark nedir?
Raya montajlı güç kaynağı panoya kalıcı kurulum için, adaptör ise prize takılan taşınabilir kullanım için tasarlanır. Ray tipi kaynağın vidalı klemensleri, topraklama bağlantısı ve raya oturan kasası vardır. Adaptörde ise fiş ve kablolu çıkış bulunur. Pano içinde adaptör kullanmak hem düzensiz hem de güvenlik açısından uygun olmayan bir çözümdür.
İki güç kaynağını paralel bağlayabilir miyim?
Her güç kaynağı paralel bağlanmaya uygun değildir; bunu veri sayfası belirler. Paralel çalışmaya izin veren modellerde gerilimler önce birbirine çok yakın ayarlanır. Yedeklilik için iki kaynağın çıkışı genellikle bir yedeklilik modülü ya da uygun diyotlar üzerinden birleştirilir. Üretici izin vermiyorsa daha yüksek güçlü tek bir kaynak seçmek daha güvenlidir.
Güç kaynağı neden ısınıyor?
Her güç kaynağı çalışırken bir miktar ısı üretir; kasanın ılık olması normaldir. Aşırı ısınma genellikle kaynağın tam yüke yakın çalışmasından, havalandırma boşluğunun kapalı olmasından ya da sıcak bir panodan kaynaklanır. Yükü ölçün, kaynağın üstünde ve altında boşluk bırakın. Sorun sürerse bir üst güç modeline geçin.
24V yerine 12V kaynak kullanabilir miyim?
Hayır, cihaz 24V istiyorsa 12V kaynak kullanamazsınız. Düşük gerilimde PLC, röle ve sensörler ya hiç çalışmaz ya da kararsız çalışır. Tersine, 12V cihazı 24V ile beslemek ise cihazı bozar. Her zaman beslenecek cihazın etiketindeki gerilimi esas alın; gerekiyorsa farklı gerilimler için ayrı kaynaklar kullanın.
Ray tipi güç kaynağının çıkışına sigorta gerekir mi?
Kaynağın kendi kısa devre koruması olsa da birden fazla hattı besliyorsanız her hatta ayrı bir sigorta kullanmak iyi bir uygulamadır. Böylece bir sensör kablosundaki kısa devre bütün panoyu durdurmaz, yalnızca o hattı keser. Sigorta değerini o hattaki kablo kesitine ve yük akımına göre seçin. Sigorta tipleri için sigorta çeşitleri yazımıza bakabilirsiniz.
Özet
- Toplam yük gücünü hesaplayın ve üzerine yaklaşık %20-30 pay ekleyin.
- Endüstriyel panolarda en yaygın çıkış 24V DC'dir.
- Rayda yer ve pano içi sıcaklık, model seçimini doğrudan etkiler.
- Kaynağı dikey takın ve üstünde, altında havalandırma boşluğu bırakın.
- Girişe sigorta koyun, topraklamayı bağlayın ve 220V'ta enerji varken çalışmayın.