Distans, devre kartını kasadan ya da başka bir karttan belirli bir yükseklikte tutan dişli aralayıcıdır. Başlıca çeşitleri dişi-dişi, dişi-erkek, erkek-erkek ve tırnaklı plastik distanstır; elektronikte en yaygın ölçü M3'tür. Arduino Uno 3,2 mm delikleriyle M3, Raspberry Pi 2,7 mm delikleriyle M2,5 distans kullanır.
Bir devre kartını masaya, kutuya ya da başka bir kartın üstüne sağlam ve kısa devre riski olmadan bağlamanın en kolay yolu distans kullanmaktır. Bu yazıda distans çeşitlerini, dişi-dişi ve dişi-erkek arasındaki farkı, plastik ile pirinç distansın nerede tercih edileceğini ve doğru boyu nasıl seçeceğinizi anlatıyoruz. Arduino Uno ve Raspberry Pi montajı için hangi ölçünün gerektiğini de veriyoruz.
Distans nedir?
Distans, iki parçayı birbirinden belirli bir mesafede tutan, uçları dişli ya da tırnaklı silindir veya altıgen gövdeli bir aralayıcıdır. Elektronikte en çok devre kartını (PCB) kasa tabanından yükseltmek ya da iki kartı üst üste bağlamak için kullanılır. İngilizcede standoff ya da spacer olarak geçer.
Distans, kartın altındaki lehim noktalarının metal yüzeye değmesini önler, kartın esnemesini engeller ve hava akışı için boşluk bırakır. Distans ölçüsü iki değerle verilir: diş ölçüsü (M2, M3, M4) ve gövde boyu (ör. 10 mm).
Distans çeşitleri nelerdir?
Distans çeşitleri uç tipine göre dişi-dişi, dişi-erkek, erkek-erkek ve tırnaklı (geçmeli) olarak ayrılır. Uç tipi, distansın vidayla mı, başka bir distansla mı, yoksa vidasız mı bağlanacağını belirler.
| Tür | Uçlar | Nasıl bağlanır? | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| Dişi-dişi | İki ucu da iç dişli | Her iki taraftan birer vida | Kartı tabana bağlamak, iki kart arası |
| Dişi-erkek | Bir ucu iç dişli, diğeri dış dişli (vida ucu) | Erkek uç deliğe ya da diğer distansa, üstten vida | Üst üste eklenebilir yükseltme, kart katlama |
| Erkek-erkek | İki ucu da dış dişli | İki uca somun ya da dişli delik | İki dişi parça arasında bağlantı |
| Tırnaklı plastik (PCB distansı) | Bir ya da iki ucu yaylı tırnak | Deliğe bastırılarak, vidasız | Hızlı montaj, sökülmeyen kartlar |
| LED distansı | Bacak delikli plastik boru | LED bacakları içinden geçer | LED'i karttan belirli yükseklikte tutmak |
Dişi-erkek distansın ölçüsünde yazılan boy, çoğu üreticide yalnızca gövde boyudur; erkek diş ucu buna dahil değildir. Örneğin 25+6 mm M3 dişi-erkek distans 25 mm gövde ve 6 mm vida ucuna sahiptir. Üst üste eklenen dişi-erkek distanslarda toplam yükseklik gövde boylarının toplamı olur.
M3 dişi-erkek ve dişi-dişi distans hangisi seçilmeli?
Kartı tek katta tabana bağlayacaksanız dişi-dişi, kartları üst üste dizecek ya da yüksekliği sonradan değiştirecekseniz dişi-erkek distans seçin. Dişi-dişi distans iki vida ister ama montajı en basittir. Dişi-erkek distansın erkek ucu doğrudan dişli deliğe, bir somuna ya da başka bir dişi uca girer; bu sayede vida sayısı azalır.
Elektronikte en yaygın ölçü M3'tür; Arduino, sensör kartları ve 3D yazıcı kartlarının çoğu 3,2 mm montaj deliğine sahiptir. 10 mm M3 dişi-dişi metal distans kartı tabandan 10 mm yükseltmek için, 8 mm M3 dişi-erkek metal distans ise iki kartı birbirine eklemek için uygun bir başlangıçtır. Dişi uçlara takılacak M3x8 yıldız silindir başlı vida çoğu kart kalınlığına yeter.
Plastik mi, metal (pirinç) distans mı?
Elektriksel yalıtım gerekiyorsa plastik (naylon), sağlamlık ve topraklama gerekiyorsa metal (genellikle nikel kaplı pirinç) distans seçilir. Plastik distans iletken olmadığı için kart üstündeki hatlara değse bile kısa devre yapmaz. Hafiftir ve ucuzdur, ancak fazla sıkılırsa dişi sıyırabilir.
Pirinç distans daha yüksek sıkma kuvvetine dayanır, titreşimli ortamda dişini korur ve kartın montaj deliğini metal kasaya bağlayarak toprak (şase) yolu oluşturabilir. Bu özellik bazen istenmez: montaj deliğinin etrafında bakır ped ya da hat varsa metal distans istenmeyen bir bağlantı kurabilir. Kararsız kaldığınızda kartın montaj deliği etrafını kontrol edin.
| Özellik | Plastik (naylon) | Metal (pirinç, nikel kaplı) |
|---|---|---|
| Elektriksel | Yalıtkan | İletken, şase bağlantısı kurabilir |
| Sıkma dayanımı | Düşük, elle sıkın | Yüksek |
| Isı | Sıcak bölgede yumuşayabilir | Isıya dayanıklı |
| Ağırlık | Çok hafif (drone, robot) | Daha ağır |
| Uygun iş | Hobi kartları, yalıtım gereken yerler | Kalıcı montaj, titreşim, ekranlama |
Farklı boyları denemek için 100 parça M3 plastik aralayıcı seti ya da metal ve plastik karışık M3 distans setleri gibi karma kutular pratiktir. Tek boy gerekiyorsa 13 mm M3 plastik dişi-erkek distans gibi tekli ürünler alınabilir.
Distans boyu nasıl seçilir?
Distans boyu, kartın altındaki en uzun çıkıntıdan ve üst üste konan kartlar arasındaki konnektör yüksekliğinden belirlenir. Tabana montajda boy, alttaki lehim uçlarının ve vida başının kartın altına değmeyeceği kadar olmalıdır; birkaç milimetre pay iyi bir başlangıçtır.
- Kartın altını ölçün: Delikli montaj kartlarda kesilmiş bacak uçları ve lehim noktaları birkaç milimetre çıkıntı yapar. En uzun çıkıntıya pay ekleyin; 6-10 mm çoğu kart için yeterlidir.
- Tabandaki vida başını hesaba katın: Taban plakası alttan vidalanıyorsa vida başı masaya değer; kauçuk ayak ya da ek distans kullanın.
- Üst üste kartlarda konnektörü ölçün: İki kart arası pin başlığıyla bağlanıyorsa distans boyu, başlıkların birbirine tam oturduğu yükseklikle aynı olmalıdır. Kumpasla takılı hâldeki iki kart arasını ölçün; farklı boy, konnektörü zorlar.
- Soğutmayı düşünün: Isınan regülatör ya da işlemcinin üstünde fan veya soğutucu varsa üst kart için daha uzun distans gerekir.
- Diş ölçüsünü deliğe göre seçin: 3,2 mm delik için M3, 2,7 mm delik için M2,5 ya da M2 distans kullanın.
Raspberry Pi ve Arduino Uno için hangi distans kullanılır?
Arduino Uno için M3, Raspberry Pi için M2,5 distans kullanılır. Arduino Uno'nun montaj delikleri 3,2 mm çapındadır; bu, M3 için ince sınıf geçiş deliğidir. Raspberry Pi 4 ve 5'in dört montaj deliği ise 2,7 mm çapındadır ve merkezleri 58 x 49 mm dikdörtgen oluşturur.
Raspberry Pi'nin 2,7 mm deliklerine M3 vida girmez; deliği büyütmeye çalışmak kartın iç katmanlarına zarar verebilir. M2,5 yerine M2 distans da bu deliğe girer; örneğin M2 10 mm metal dişi-erkek distans biraz boşluklu da olsa kullanılabilir. Raspberry Pi üstüne HAT eklenecekse distans boyunu takılı başlığın yüksekliğine göre ölçün; piyasadaki Pi aralayıcılarının çoğu 11 mm civarındadır.
Arduino Uno'da deliklerden bazıları konnektörlere çok yakındır; büyük başlı vida ya da kalın metal distans sığmayabilir. Bu deliklerde küçük başlı vida ya da plastik distans kullanın. Kart ayrıntıları için Arduino Uno, Nano ve Mega farkı ile Raspberry Pi nedir yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
M3 distans hangi vidayla kullanılır?
M3 distans, M3 x 0,5 metrik dişli vida ya da cıvatayla kullanılır. Kart kalınlığı genellikle 1,6 mm olduğundan dişi uca takılan vida için 5-8 mm boy çoğu durumda yeterlidir. Vida, distansın içindeki dişi en az 3 mm kavramalı ama dişin dibine dayanmamalıdır; aksi hâlde kart tam sıkışmaz.
Dişi-erkek distansın boyu nasıl ölçülür?
Dişi-erkek distansın boyu çoğunlukla yalnızca gövde boyudur; erkek diş ucu ayrıca verilir. Örneğin 10 mm dişi-erkek distans, kartlar arasında 10 mm boşluk bırakır, alttaki deliğe giren vida ucu buna eklenmez. Ürün adında "25+6 mm" gibi bir ifade varsa ilk sayı gövde, ikincisi vida ucudur.
Plastik distans ne kadar sıkılmalı?
Plastik distans elle, yalnızca kart oynamayacak kadar sıkılmalıdır. Naylon diş metal kadar dayanıklı değildir; anahtar ya da güçlü tornavida ile sıkıldığında sıyırır veya gövde çatlar. Titreşimli ortamda gevşemeye karşı plastik pul ya da fiberli somun kullanmak, aşırı sıkmaktan daha iyi bir çözümdür.
PCB distansı ile tırnaklı distans arasındaki fark nedir?
PCB distansı genel bir addır ve kartı yükselten her aralayıcıyı kapsar. Tırnaklı distans ise vidasız türdür: yaylı plastik tırnağı karta ya da kasaya açılmış deliğe bastırılarak oturur. Hızlı montaj sağlar, ancak sık sökülüp takılan kartlarda tırnak zamanla gevşer; bu durumda dişli distans daha uygundur.
Raspberry Pi'ye M3 distans takılır mı?
Hayır, Raspberry Pi'nin montaj delikleri 2,7 mm çapındadır ve M3 vida bu deliğe girmez. Doğru ölçü M2,5'tir; M2 distans da girer ama biraz boşluklu kalır. Deliği M3'e uydurmak için matkapla büyütmeyin; delik çevresindeki bakır ve iç katmanlar zarar görebilir.
Özet
- Distans, kartı tabandan ya da başka karttan belirli yükseklikte tutan dişli veya tırnaklı aralayıcıdır.
- Tek katlı montajda dişi-dişi, üst üste kartlarda dişi-erkek distans pratiktir.
- Yalıtım için plastik (naylon), sağlamlık ve şase bağlantısı için nikel kaplı pirinç distans seçilir.
- Boy, kartın altındaki çıkıntıya ve kartlar arasındaki konnektör yüksekliğine göre belirlenir.
- Arduino Uno 3,2 mm delikleriyle M3, Raspberry Pi 2,7 mm delikleriyle M2,5 distans kullanır.