Bilgisayar ve monitörde en yaygın güç kablosu, bir ucunda topraklı Schuko fiş, diğer ucunda IEC 60320 C13 konnektör bulunan 10 A'lik kablodur. Dizüstü adaptörleri çoğunlukla C5 (yonca), teyp ve yazıcılar C7 (sekiz tipi), sunucu ve UPS'ler 16 A'lik C19 kullanır. Kesit, cihazın akımına göre seçilir.
Masaüstü bilgisayar, monitör, yazıcı, dizüstü şarj adaptörü, UPS... Hepsi prize bir güç kablosuyla bağlanır, ama cihaz tarafındaki uçlar birbirine benzemez. Yanlış kabloyu almak çoğu zaman yalnızca "takılmıyor" sorunudur; ince ya da kalitesiz kablo ise ısınma ve yangın riski demektir. Bu yazıda güç kablosu çeşitlerini, IEC 60320 kodlarını (C13, C5, C7, C19), Türkiye'deki fiş tipini ve kablo kesitinin nasıl seçileceğini anlatıyoruz.
Güç kablosu nedir?
Güç kablosu, elektrikli bir cihazı şebeke prizine bağlayan, bir ucunda fiş, diğer ucunda cihaza takılan konnektör bulunan çıkarılabilir bir enerji kablosudur. Halk arasında "power kablosu" ya da "bilgisayar kablosu" da denir. Cihaz tarafındaki konnektörlerin çoğu uluslararası IEC 60320 standardına göre tanımlanır.
IEC 60320'de tek numaralar kablodaki dişi konnektörü, çift numaralar cihazdaki erkek girişi anlatır. Örneğin kablonun ucu C13 ise cihazdaki giriş C14'tür. Bu kural tüm aile için geçerlidir: C5-C6, C7-C8, C19-C20.
C13, C5, C7 ve C19 arasındaki fark nedir?
Bu dört konnektör biçim, akım değeri ve topraklama bakımından ayrılır: C13 ve C19 topraklı ve yüksek akımlı, C5 topraklı ama düşük akımlı, C7 ise topraksız ve düşük akımlıdır. Aşağıdaki değerler IEC 60320'nin tanımladığı üst sınırlardır:
| Kablo ucu / cihaz girişi | Halk arasındaki adı | Akım (IEC) | Toprak | Tipik cihaz |
|---|---|---|---|---|
| C13 / C14 | Bilgisayar kablosu, 3'lü power | 10 A | Var | Kasa, monitör, yazıcı, ses cihazı |
| C15 / C16 | Sıcak tip (çentikli) | 10 A | Var | Kettle, sıcak ortam cihazları |
| C5 / C6 | Yonca, Mickey Mouse | 2,5 A | Var | Dizüstü adaptörü, bazı monitörler |
| C7 / C8 | Sekiz tipi, teyp kablosu | 2,5 A | Yok | Teyp, radyo, oyun konsolu, şarj cihazı |
| C19 / C20 | Sunucu kablosu | 16 A | Var | Sunucu, UPS, güç dağıtım ünitesi (PDU) |
Kuzey Amerika'da aynı konnektörler UL onayıyla daha yüksek akım değerleri taşıyabilir; Türkiye'de geçerli olan IEC değerleridir. C13 ile C15 arasındaki tek fark, C15'in alt kısmındaki çentiktir. Bu çentik sayesinde C15 kablo hem C14 hem C16 girişine takılır, ama C13 kablo sıcak cihazların C16 girişine takılamaz. C13 konnektör 70 °C'ye kadar, C15 ise 120 °C'ye kadar pin sıcaklığı için tasarlanmıştır.
Bilgisayar güç kablosu hangi tiptir?
Masaüstü bilgisayar kasası ve monitörlerin büyük çoğunluğu C13 uçlu güç kablosu kullanır. Kasadaki güç kaynağının arkasında üç pinli C14 giriş bulunur; aynı kablo monitöre, yazıcıya ve birçok ses cihazına da uyar. Komponentci'deki 3x0,75 mm² 1,5 m bilgisayar güç kablosu bu tiptedir.
Prizin cihazın arkasına yakın olduğu ya da cihazın duvara dayandığı yerlerde açılı fişli kablolar işe yarar. 90 derece fişli 1,7 m güç kablosu kablonun fiş dibinden kırılmasını önler. Kendi cihazını yapanlar için kasaya monte edilen C14 girişler de vardır; sigorta yuvalı C14 şase soket hem kablo girişini hem de cihaz sigortasını tek parçada toplar.
Türkiye'de güç kablosunun fiş ucu nasıldır?
Türkiye'de güç kablolarının prize takılan ucu, iki yuvarlak pimli ve yan topraklama kontaklı Schuko fiştir (CEE 7/7). Şebeke 230 V ve 50 Hz'dir, prizler genellikle F tipi (Schuko) ve 16 A değerindedir. Schuko fişin yanlarındaki metal şeritler, prizdeki toprak yaylarına değerek cihaz gövdesini toprağa bağlar.
Topraklı bir cihazı topraksız prize ya da topraksız uzatmaya takmak, bir arızada cihaz gövdesinin gerilim altında kalmasına yol açabilir. Topraklamanın neden önemli olduğunu topraklama nedir yazımızda ayrıntılı anlattık.
Güç kablosu kesiti kaç mm² olmalı?
Güç kablosunun kesiti, cihazın akımına ve kablonun uzunluğuna göre seçilir: 10 A'lik C13 kablolarda 2 metreye kadar 0,75 mm², daha uzun kablolarda 1 mm² yaygın asgari değerdir. 16 A'lik C19 kablolarda bu değerler 1 mm² ve 1,5 mm²'ye çıkar. Kesit, kablo üzerinde ya da ürün sayfasında "3x0,75" gibi yazılır: 3 damar sayısını, 0,75 her damarın mm² kesitini gösterir.
| Konnektör | Akım | Kablo ≤ 2 m | Kablo > 2 m | Örnek cihaz |
|---|---|---|---|---|
| C7 / C5 | 2,5 A | 0,75 mm² (C7'de 0,5 mm² de olabilir) | 0,75 mm² | Teyp, dizüstü adaptörü |
| C13 | 10 A | 0,75 mm² | 1 mm² | Bilgisayar, monitör |
| C19 | 16 A | 1 mm² | 1,5 mm² | Sunucu, UPS |
Bu değerler kablo setleri için kullanılan IEC tablolarından alınmıştır ve asgari değerlerdir. Uzun bir kablo, sürekli yüksek güç çeken bir cihaz ya da sıcak bir ortam varsa bir üst kesiti seçin. Kesit ile akım arasındaki ilişkiyi kablo kesiti hesaplama yazımızda bulabilirsiniz.
İnce güç kablosu neden tehlikelidir?
İnce güç kablosu, taşıdığı akıma göre direnci yüksek olduğu için ısınır; bu ısı zamanla yalıtımı eritir ve kısa devre ya da yangın riski doğurur. Kablodaki ısı akımın karesiyle artar: akım iki katına çıkınca ısınma dört katına çıkar. 2 kW'lık bir ısıtıcı 230 V'ta yaklaşık 8,7 A çeker; bu akım ince bir kabloyu ve küçük bir konnektörü zorlar.
Bu nedenle sekiz tipi (C7) ya da yonca (C5) kabloları yüksek güçlü cihazlarda kullanmayın; bu kabloların değeri 2,5 A'dir. Etikette yazandan ince bakır kullanan ucuz kablolar da aynı riski taşır. Kendi cihazınızın kablosunu seçerken şu sırayı izleyin:
- Cihazdaki girişin kodunu belirleyin (C14, C6, C8 ya da C20). Kod çoğu zaman girişin yanında ya da kullanım kılavuzunda yazar.
- Cihazın etiketindeki gücü ya da akımı okuyun. Akım yazmıyorsa güç (W) / 230 V ile yaklaşık hesaplayın.
- Konnektörün akım değerinin bu akımdan büyük olduğunu kontrol edin.
- Uzunluğa göre kesiti seçin; gereğinden uzun kablo almayın ve fazlasını makara gibi sarmayın, sarılmış kablo ısıyı atamaz.
- Fişin, kablonun ve konnektörün hasarsız olduğunu kontrol edin; kararmış, yumuşamış ya da çatlamış kabloyu kullanmayın.
Uyarı: 230 V şebeke gerilimi öldürücüdür. Güç kablosunu kesip eklemeyin, fişin toprak kontağını iptal etmeyin ve hasarlı kabloyu bantla onarmaya çalışmayın. Şase soket ya da fiş montajını yalnızca enerji tamamen kesikken ve bu işi bilen biri yapmalıdır.
Sık sorulan sorular
Bilgisayar güç kablosu ile monitör güç kablosu aynı mı?
Çoğu durumda evet, masaüstü kasalar ve monitörlerin büyük kısmı aynı C13 uçlu güç kablosunu kullanır. Bazı ince monitörler ise C5 (yonca) ya da C7 (sekiz) girişli olabilir veya harici adaptörle çalışır. Kablo almadan önce monitörün arkasındaki girişin biçimine bakın.
Yonca kablo (C5) nerede kullanılır?
Yonca kablo, yani C5 uçlu kablo, en çok dizüstü bilgisayar adaptörlerinde kullanılır. Üç yuvarlak çıkıntılı biçimi Mickey Mouse kafasına benzediği için bu adla anılır. Topraklıdır ve IEC değeri 2,5 A'dir. Bu yüzden yalnızca adaptör gibi düşük güçlü cihazlar için uygundur.
Sekiz tipi (C7) kabloda toprak var mı?
Hayır, C7 (sekiz tipi) kablo iki damarlıdır ve topraksızdır. Teyp, radyo, oyun konsolu ve bazı yazıcılar gibi çift yalıtımlı cihazlarda kullanılır. Komponentci'deki C7 teyp ve yazıcı güç kablosu 250 V ve 2,5 A değerindedir. Topraklı girişi olan bir cihaza C7 kablo uymaz.
C19 kablo ne zaman gerekir?
C19 kablo, 10 A'i aşan cihazlar için gerekir; sunucular, büyük UPS'ler ve güç dağıtım üniteleri bu girişi kullanır. C19 konnektör 16 A değerindedir ve C13'ten daha büyüktür, birbirlerine takılmazlar. Kendi kablonuzu hazırlıyorsanız C19 seyyar dişi konnektör ile en az 1,5 mm² kesitli kablo kullanın.
Güç kablosu uzatılabilir mi?
Güç kablosunu kesip ekleyerek uzatmayın; bu, yalıtım ve topraklama sürekliliği açısından risklidir. Daha uzun bir hazır kablo ya da topraklı ve uygun akım değerli bir uzatma kablosu kullanın. 2 metreyi aşan C13 kablolarda kesitin en az 1 mm² olmasına dikkat edin.
Özet
- Bilgisayar ve monitörde en yaygın güç kablosu, Schuko fişli ve C13 uçlu 10 A'lik topraklı kablodur.
- C5 (yonca) ve C7 (sekiz) 2,5 A değerindedir; C7 topraksızdır. C19 ise 16 A'lik sunucu ve UPS kablosudur.
- Tek numara kablo ucunu (C13), çift numara cihaz girişini (C14) gösterir.
- 10 A'lik C13 kablo için 2 m'ye kadar 0,75 mm², daha uzun kabloda 1 mm² asgari kesittir.
- İnce ya da hasarlı kablo ısınır; topraklamayı iptal etmeyin, kabloyu kesip eklemeyin.