Lehim Sökme: Pompa ve Lehim Emme Fitili Nasıl Kullanılır?

Yanlış takılmış bir parçayı çıkarmak, bozuk bir kondansatörü değiştirmek ya da eski bir karttan parça kurtarmak için önce lehimi temizlemeniz gerekir. Bu işin iki temel aracı lehim pompası ve lehim emme fitilidir. Bu yazıda iki aracın nasıl çalıştığını, adım adım kullanımını, hangisinin ne zaman seçileceğini ve pedlere zarar vermeden lehim sökmenin püf noktalarını anlatıyoruz. Lehimlemenin temelleri için lehim nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.

Lehim sökme pompası nedir?

Lehim sökme pompası, içindeki yay ile gerilen pistonun bir düğmeye basıldığında geri fırlayarak ucundaki delikten erimiş lehimi vakumla emdiği bir el aletidir. Havya lehimi eritir, pompa da eriyen lehimi tek hamlede çeker. Delikli (THT) parçaların bacaklarını serbest bırakmak için en hızlı yöntemdir.

Lehim emme fitili ise ince bakır tellerden örülmüş, çoğunlukla flux emdirilmiş bir şerittir. Fitil lehimin üzerine konup havya ile ısıtıldığında eriyen lehim kılcal etkiyle örgünün içine çekilir. Lehim dolan kısım kesilip atılır.

Lehim pompası mı lehim emme fitili mi kullanmalıyım?

Delikli parçaların bacaklarındaki bol lehimi çekmek için lehim pompası, SMD pedlerini düzleştirmek ve az miktardaki lehimi temizlemek için lehim emme fitili kullanılmalıdır. İki araç birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır; çoğu işte önce pompa, ardından fitil kullanılır.

Pompa seçerken ZD-192 metal lehim pompası gibi metal gövdeli modeller sağlamdır; ZD-809 plastik lehim pompası ise hafiftir. Çok sayıda bacak sökülecekse ZD-211 40W ısıtıcılı vakumlu lehim pompası lehimi kendisi eritip emdiği için ayrı bir havyaya gerek bırakmaz. Diğer modeller lehim pompası kategorisinde listelenir.

Lehim pompası nasıl kullanılır?

Lehim pompası, pistonu kurulduktan sonra ucu eriyen lehimin hemen yanına tutulup düğmeye basılarak kullanılır. Zamanlama önemlidir: lehim tamamen eridiği anda havyayı kaldırmadan pompayı tetiklersiniz.

1. Pompanın pistonunu sonuna kadar bastırıp kilitleyin.
2. Havyanın ucunu lehim noktasına, hem pede hem bacağa değecek şekilde dayayın.
3. Lehim tamamen eriyip parladığında pompanın ucunu havyanın karşı tarafından lehime yaklaştırın.
4. Pompa ucunu kartın yüzeyine dik tutun ve düğmeye basın; aynı anda havyayı çekin.
5. Bacak delikte serbest kalmadıysa noktaya biraz taze lehim ekleyip işlemi tekrarlayın.
6. Pompayı birkaç kullanımda bir açıp içinde biriken lehim parçalarını boşaltın.

Eski kartlardaki lehim çoğu zaman oksitlenmiş ve kurşunsuzdur, zor erir. Bu noktalara önce biraz taze lehim eklemek erime sıcaklığını ve akışkanlığı iyileştirir; pompa lehimi daha kolay çeker.

Lehim emme fitili nasıl kullanılır?

Lehim emme fitili, temizlenecek lehimin üzerine konup havyanın ucu fitilin üstüne bastırılarak kullanılır; lehim eriyince fitilin içine çekilir. Fitil genişliği ped boyutuna ve havya ucuna göre seçilir: ZD-180 1,00 mm fitil küçük SMD pedler için, ZD-180 2 mm fitil geniş pedler ve delikli parçalar içindir.

1. Fitilin ucunu temiz ve lehimsiz olacak şekilde kesin.
2. Fitil kuru görünüyorsa ucuna biraz flux sürün; RMA-223 krem flux bu iş için uygundur.
3. Fitili temizlenecek lehimin üzerine koyun ve havyanın düz yüzeyiyle hafifçe bastırın.
4. Lehim eriyip fitil gümüş rengine dönünce fitili ve havyayı birlikte kaldırın.
5. Lehim dolan kısmı kesip atın ve temiz kısımla devam edin.
6. İş bitince flux kalıntısını izopropil alkol ile temizleyin.

Fitili ped üzerinde sürtmeyin; lehim erimeden çekilen fitil pedi de birlikte kaldırabilir. Fitili yalnızca lehim eridikten sonra, havyayla birlikte yukarı kaldırın.

Güvenlik uyarısı: Fitil, bakır olduğu için ısıyı çok iyi iletir ve havyanın değdiği noktadan birkaç santimetre ötede bile yakacak kadar ısınır. Fitili parmağınızla tutmayın; makarasından ya da cımbızla tutun. Flux dumanını solumayın ve çalışma alanını havalandırın.

Çok bacaklı parçalar nasıl sökülür?

Çok bacaklı delikli parçalar, her bacağın lehimi pompayla tek tek temizlenip bacaklar deliklerde serbest kaldıktan sonra sökülür. Entegre, konnektör ya da pin header gibi parçalarda bütün bacakları aynı anda eritmek havya ile mümkün olmadığından bu sabırlı yöntem gerekir.

• Her bacağın lehimini çektikten sonra bacağı cımbızla hafifçe yana oynatın; serbestse "tık" sesiyle hareket eder.
• Delik duvarına yapışık kalan bacaklarda biraz taze lehim ekleyip yeniden pompalayın ya da fitil kullanın.
• Kurtarmayacağınız bir parçanın bacaklarını yan keskiyle kesip her bacağı ayrı ayrı çıkarmak, kartı korumanın en güvenli yoludur.
• Çok sayıda sökme işi yapıyorsanız ısıtıcılı vakumlu pompa zaman kazandırır.

Lehim sökerken pedler nasıl korunur?

Pedler, her noktayı kısa ve yeterli ısıyla eritip parçayı lehim tam erimeden zorlamayarak korunur. Ped, karta yapıştırıcıyla tutturulmuş ince bir bakır katmandır. Uzun süre ısıtılırsa yapıştırıcı zayıflar; bu sırada çekme kuvveti uygulanırsa ped kalkar.

Havya sıcaklığını gereğinden yüksek tutmayın, ama çok düşük de tutmayın; düşük sıcaklık lehimi geç eritir ve ısıtma süresini uzatır. Geniş bir uç, ısıyı daha hızlı aktarır ve süreyi kısaltır. Uygun uç ve sıcaklık seçimi için havya seçimi yazımıza, flux türleri için flux ve lehim pastası yazımıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Lehim pompası neden lehimi çekmiyor?

Lehim pompası çoğunlukla lehim tam erimediği, uç lehimden uzak tutulduğu ya da pompanın içi lehim parçalarıyla dolduğu için çekmez. Lehimin tamamen erimesini bekleyin, pompa ucunu lehimin hemen yanına dik tutun ve havyayı tetikleme anında çekin. Pompayı düzenli açıp temizleyin. Contası aşınmış bir pompa vakum oluşturamaz; ucunu ve contasını kontrol edin.

Lehim emme fitili yerine ne kullanılır?

Lehim emme fitili yerine çok telli ince bir bakır kablonun yalıtımı sıyrılmış örgüsü geçici olarak kullanılabilir. Bu örgüye flux sürmek gerekir, çünkü hazır fitillerin aksine içinde flux yoktur. Sonuç hazır fitil kadar düzgün olmayabilir. Düzenli SMD işlerinde ped genişliğine uygun hazır bir fitil kullanmak hem daha hızlı hem de pedler için daha güvenlidir.

Lehim fitili hangi genişlikte olmalı?

Lehim fitilinin genişliği temizlenecek pedin genişliğine yakın ya da biraz büyük olmalıdır. Küçük SMD pedler ve entegre bacakları arasındaki köprüler için 1-1,5 mm, delikli parça pedleri ve geniş bakır alanlar için 2 mm ve üstü fitiller uygundur. Çok geniş fitil ısıyı dağıtır ve lehimin erimesini geciktirir; çok dar fitil ise lehimin hepsini alamaz.

Eski karttaki lehim neden zor eriyor?

Eski kartlardaki lehim zor erir, çünkü yüzeyi zamanla oksitlenmiştir ve çoğu zaman kurşunsuzdur; kurşunsuz lehimlerin erime sıcaklığı kurşunlulardan yüksektir. Noktaya biraz taze kurşunlu lehim ve flux eklemek alaşımı karıştırır, erimeyi hızlandırır. Ayrıca büyük bakır alanlara bağlı pedler ısıyı hızla dağıttığı için daha geniş bir havya ucu gerekir.

Isıtıcılı lehim pompası ne işe yarar?

Isıtıcılı lehim pompası, ucundaki ısıtıcıyla lehimi kendisi eritip aynı aletle vakumla emen bir sökme aracıdır. Ayrı havya ve pompa tutma gereği ortadan kalkar, tek elle çalışılır. Ucu bacağın üzerine geçecek şekilde tasarlandığından delikli parçalarda lehimi daha temiz çeker. Çok sayıda bacak sökülen tamir ve parça kurtarma işlerinde zaman kazandırır.

Özet

• Delikli parçalarda bol lehimi çekmek için lehim pompası, SMD pedler ve ince temizlik için lehim emme fitili kullanılır.
• Pompayı lehim tamamen eridiğinde, ucu lehime dik tutarak tetikleyin ve havyayı aynı anda çekin.
• Fitili lehimin üzerine koyup havyayla bastırın; lehim eriyince ikisini birlikte kaldırın, sürtmeyin.
• Eski ve oksitli lehime önce taze lehim ve flux ekleyin.
• Fitil ısıyı iletir ve yakar; parmakla tutmayın, dumanı solumayın.