Yan keski, birbirine doğru kapanan iki keskin ağzıyla bakır tel, komponent bacağı ve kablo bağı kesen bir pensedir. Elektronikte 110-130 mm boyunda ince ağızlı ve sıfır kesim (flush) modeller, elektrik işlerinde 160-180 mm genel amaçlı ya da 1000 V izoleli modeller kullanılır. Sertleştirilmiş çelik tel yan keskiyle kesilmez.
Lehimden sonra komponent bacaklarını kısaltmak, kablo bağının fazlasını almak ya da bir kabloyu boyuna kesmek... Atölyede en çok kullanılan aletlerden biri yan keskidir. Yine de yanlış tip seçildiğinde ya da yanlış malzemeye kullanıldığında ağzı birkaç kesimde çentiklenir. Bu yazıda yan keskinin ne olduğunu, çeşitlerini, boy seçimini ve uzun ömürlü kullanmanın kurallarını anlatıyoruz.
Yan keski nedir?
Yan keski, mafsalın iki yanında karşılıklı duran keskin ağızları birbirine doğru kapanarak teli kesen bir pense türüdür. İngilizcede "diagonal cutter" ya da "side cutter" denir; uluslararası standardı ISO 5749'dur. Kesici ağız gövdeye göre açılı durduğu için kesim noktasına yandan yaklaşır ve dar yerlere girer.
Bir yan keski dört bölümden oluşur: kesici ağızlar, mafsal (pim), saplar ve elektronikçi modellerde sapları açık tutan yay. Kesme kuvveti mafsala yaklaştıkça artar. Bu yüzden kalın tel ağzın dibinde, ince tel ve bacak ise ağzın ucunda kesilir.
Yan keski çeşitleri nelerdir?
Yan keskiler ağız biçimine ve kullanım alanına göre beş ana gruba ayrılır: standart (pahlı) yan keski, sıfır kesim (flush) yan keski, elektronikçi mini kesici, 1000 V izoleli yan keski ve tepe keski. Kalın çok telli kablolar için ise ayrı bir alet olan kablo kesme makası kullanılır.
| Tür | Ağız yapısı | Uygun iş | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Standart yan keski | İki yüzü pahlı, güçlü ağız | Genel tel ve kablo kesimi | Kesilen uç sivri kalır |
| Sıfır kesim (flush) | Bir yüzü düz, ince ağız | PCB bacağı, model parçası, plastik çapak | Yalnızca ince ve yumuşak tel |
| Elektronikçi mini kesici | Kısa, ince, yaylı | Komponent bacağı, ince bakır tel | Kalın telde ağız açılır |
| İzoleli yan keski (1000 V VDE) | Standart ağız, test edilmiş yalıtımlı sap | Elektrik panosu ve tesisat işleri | Yine de enerjiyi kesin |
| Tepe keski | Ağız gövdenin ucunda, eksene dik | Yüzeye dik çıkan bacak ve pimler | Yan erişimi zayıf |
Sıfır kesim ile pahlı kesim farkı nedir?
Sıfır kesim yan keski, ağzın düz yüzü tarafında kalan parçayı düz ve çapaksız bırakır; pahlı yan keski ise iki parçayı da sivri bir uçla keser. Sıfır kesim, karttan çıkan bacağı yüzeye yakın ve temiz kesmek için idealdir. Bedeli, ince ve hassas ağızdır: kalın ya da sert tel bu ağzı çabuk bozar. Kesim sırasında düz yüzü saklanacak tarafa, yani karta doğru çevirin.
Yan keski ölçüsü nasıl seçilir?
Yan keskinin ölçüsü toplam boyudur ve işin inceliğine göre seçilir: elektronik için 110-130 mm, genel elektrik işleri için 140-160 mm, daha kalın tel için 180 mm ve üzeri. Uzun sap daha fazla kaldıraç verir ama ince işlerde kontrolü azaltır.
| Boy | Tipik kullanım | Örnek |
|---|---|---|
| 100-130 mm | PCB bacağı, jumper kablo, ince bakır tel, kablo bağı | Elektronikçi yan keski, mini kesici, tepe keski |
| 140-160 mm | Bağlantı ve tesisat kablosu, genel tamir | Genel amaçlı yan keski |
| 180-200 mm | Kalın tel, yoğun kullanım | Ağır hizmet yan keski |
Masa başı elektronik için elektronikçi yan keski 110 mm ya da avuç içine sığan, yaylı Model 170 elektronikçi yan keski uygundur. Adındaki 170 boy değil, model numarasıdır. Genel kablo işleri için 160 mm yan keski gibi daha uzun bir model daha az el kuvveti ister. Her ürünün kesme kapasitesi farklıdır; sayfasında belirtilmişse o sınırı aşmayın.
Yan keski ile neler kesilmez?
Yan keskiyle sertleştirilmiş çelik tel, vida, çivi, yay teli, piyano teli ve çelik halat kesilmez; enerjili kablo ise hiçbir koşulda kesilmez. Sert malzeme ağızda çentik açar ve çentiklenen bir ağız artık tam kapanmaz. Elektronikçi yan keskiler bakır, kalay kaplı bakır ve plastik gibi yumuşak malzemeler içindir.
- Kalın tel: Ağzın kapasitesinin üstündeki tel, ağzı yanlara doğru açar. Kalın teli ağzın ucunda değil, mafsala yakın bölümde kesin.
- Kalın çok telli kablo: Yan keski çok telli kalın kabloyu ezerek keser ve telleri dağıtır. Bu iş için kablo kesme makası kullanın.
- Sert tel: Çelik tel kesmek gerekiyorsa üreticisi tarafından sert tele uygun olduğu belirtilmiş bir kesici seçin.
Yan keskiyi kargaburun ve kombine penseyle karşılaştırmak isterseniz pense çeşitleri yazımızdaki tabloya bakabilirsiniz.
İzoleli yan keski ne zaman gerekir?
İzoleli yan keski, 220 V şebeke tesisatı ya da pano gibi gerilim tehlikesi olan yerlerde çalışırken gerekir. 1000 V VDE işaretli el aletleri IEC 60900 (EN 60900) standardına göre üretilir; her alet 10.000 V ile test edilir ve çift üçgen sembolü ile "1000V" işareti taşır.
Plastik ya da kauçuk kaplı her sap izoleli değildir; sıradan sap yalnızca kavrama içindir. İzoleli alet bile enerjili hatta çalışmayı güvenli hâle getirmez, yalnızca bir kaza anına karşı ek koruma sağlar. Kesmeden önce sigortayı indirin ve hattın enerjisiz olduğunu ölçerek doğrulayın. Ayrıntılar için 1000V VDE el aletleri yazımızı okuyabilirsiniz.
Yan keski nasıl doğru kullanılır?
Yan keskiyi doğru kullanmak için teli ağza dik yerleştirin, kesilen parçanın fırlamasını önleyin ve keskiyi asla döndürerek ya da sallayarak kesmeyin. Bu üç kural hem gözünüzü hem de ağzın ömrünü korur.
- Koruyucu gözlük takın. Kesilen bacak ucu hızla fırlar; parçanın ucunu parmağınızla tutun ya da keskiyi aşağı doğru yöneltin.
- Teli ağza dik yerleştirin; açılı kesim daha fazla kuvvet ister ve ağzı yana zorlar.
- İnce teli ağzın ucunda, kalın teli mafsala yakın kesin.
- Sıfır kesim modelde düz yüzü saklanacak tarafa çevirin.
- Tek hamlede kesin. Kesilmeyen teli keskiyi sağa sola çevirerek koparmaya çalışmayın.
- Kablo soymak için yan keskiyi kullanmayın; teller çizilir ve kesit azalır. Bu iş için kablo soyma pensesi kullanın.
Bakım basittir: mafsala ara sıra bir damla makine yağı damlatın, keskiyi kuru yerde saklayın ve zaman zaman ağzı ışığa tutarak kapatın. Ağızlar arasında ışık görünüyorsa ağız açılmış ya da çentiklenmiştir.
Sık sorulan sorular
Yan keski ile pense arasındaki fark nedir?
Yan keski yalnızca kesmek için yapılmıştır; pense (kombine pense) ise tutma, bükme ve kesmeyi bir arada yapar. Yan keskinin ağzı daha ince ve keskin olduğu için dar yerlerde daha temiz keser. Kombine pensenin kesici bölümü daha kaba kesim yapar ama kalın tel tutma ve bükmede yan keskinin yapamadığı işleri görür.
Yan keski ile kablo soyulur mu?
Yan keskiyle kablo soyulabilir ama önerilmez. Ağzı yalıtımı keserken altındaki ince bakır tellere de kolayca zarar verir. Çizilen ya da kopan teller kablonun kesitini azaltır ve bükülme noktasında zamanla kırılır. Düzenli kablo işi yapıyorsanız kablo kesitine uygun yuvaları olan bir soyma pensesi kullanın.
Sıfır kesim yan keski kalın tel keser mi?
Hayır, sıfır kesim yan keskiler ince ve yumuşak tel içindir. Düz yüzlü ağız, pahlı ağızdan daha incedir ve kalın ya da sert telde çabuk çentiklenir. Kalın tel için standart (pahlı) bir yan keski, çok telli kalın kablo için ise kablo kesme makası kullanın.
Yan keskinin ağzı neden çentiklenir?
Yan keskinin ağzı çoğunlukla sert tel, vida ya da çelik kesildiğinde çentiklenir. Ağzın kapasitesinden kalın tel kesmek ve keskiyi kesim sırasında döndürmek de aynı sonucu verir. Çentiklenen ağız teli tam kesmez, ezerek koparır. Elektronikçi keskilerin ağzını evde bilemek ağız temasını bozacağı için hasarlı keski genellikle değiştirilir.
Tepe keski ile yan keski farkı nedir?
Tepe keskide kesici ağız gövdenin ucunda ve gövde eksenine dik durur; yan keskide ise ağız yandadır. Tepe keski, yüzeyden dik çıkan bir pimi ya da bacağı yüzeye yakın kesmek için uygundur. Kart üzerinde yandan erişim gereken durumlarda yan keski daha rahattır. Elektronikçi tepe keski 100 mm bu işe örnektir.
Özet
- Yan keski, karşılıklı iki keskin ağzıyla tel, bacak ve kablo bağı kesen bir pensedir (ISO 5749).
- Sıfır kesim (flush) ağız temiz ve düz kesim bırakır ama yalnızca ince ve yumuşak tel içindir.
- Elektronik için 110-130 mm, genel işler için 140-160 mm, kalın tel için 180 mm ve üzeri boy seçin.
- Çelik tel, vida ve enerjili kablo yan keskiyle kesilmez; kalın çok telli kablo için kablo kesme makası kullanılır.
- İzoleli iş için 1000 V VDE işaretli alet seçin ve yine de enerjiyi keserek çalışın.