Faston Terminal Çeşitleri: Ölçüler, Renkler ve Sıkma

Anahtar, priz, hoparlör, ısıtıcı ya da beyaz eşya kartı bağlarken kablonun ucuna takılan yassı uçlara faston denir. Doğru faston seçmek için üç şeyi bilmeniz yeterlidir: dil ölçüsü, kablo kesiti ve izolasyon tipi. Bu yazıda faston terminal çeşitlerini, ölçülerini, renk kodlarını, ürün kodlarının nasıl okunduğunu ve fastonun doğru sıkılma adımlarını anlatıyoruz.

Faston terminal nedir?

Faston terminal, kablonun ucuna sıkılarak (krimp) takılan ve yassı bir erkek dile geçirilerek çıkarılabilir bağlantı sağlayan bir kablo ucudur. "Faston" adı aslında bir ticari markadır (bugün TE Connectivity'ye aittir). Türkiye'de ise bütün yassı geçmeli kablo uçlarına faston denir; İngilizcede bu uçlar "quick connect", "quick disconnect" ya da "spade connector" diye geçer.

Bir faston bağlantısı iki parçadan oluşur. Erkek faston, yassı bir dildir; anahtarların, sigorta yuvalarının ve hoparlörlerin arkasındaki uçlar da birer erkek fastondur. Dişi faston ise bu dilin üzerine geçen, yaylı kıvrık kenarlı yuvadır. Kablo dişi ya da erkek uca krimp pensesiyle sıkılır; lehim gerekmez.

Faston terminal ölçüleri nelerdir?

Faston terminal ölçüsü dilin genişliğiyle belirtilir; en yaygın ölçüler 2,8 mm, 4,8 mm ve 6,3 mm'dir. IEC 61210 standardı bunlara ek olarak 9,5 mm dili de tanımlar. Dişi faston, aynı genişlikteki erkek dile takılır; 6,3 mm dişi uç 4,8 mm dile oturmaz, 4,8 mm dişi uç da 6,3 mm dile girmez.

Kalınlık da eşleşmelidir. 0,5 mm dile göre yapılmış dişi uç 0,8 mm dile zor geçer ve yayını kaybedebilir; 0,8 mm'ye göre yapılmış dişi uç ise 0,5 mm dilde gevşek kalır. Elinizdeki dili kumpasla ölçün: 4,7-4,8 mm genişlik 4,8 mm serisini, 6,3-6,35 mm genişlik 6,3 mm serisini gösterir.

Faston renkleri hangi kablo kesitini gösterir?

İzoleli fastonlarda renk, takılacak kablonun kesitini gösterir: kırmızı 0,5-1,5 mm², mavi 1,5-2,5 mm², sarı 4-6 mm² kablo içindir. Bu renk kodu bir standarttan değil, üreticilerin ortak alışkanlığından gelir ama piyasadaki neredeyse bütün izoleli kablo uçlarında aynıdır. Aynı renk kodu halka ve çatal kablo pabuçlarında da kullanılır.

Kablonuzun kesitinden emin değilseniz AWG tablosu yazımızdaki çap değerleriyle karşılaştırabilirsiniz. Kesit, rengin aralığına tam oturmalıdır. 0,25 mm²'lik ince bir kablo kırmızı kovanda bile boşta kalır ve çekince çıkar.

Faston terminal çeşitleri nelerdir?

Faston terminaller dil yönüne (erkek ya da dişi) ve izolasyon biçimine göre ayrılır. İşinize uygun olanı seçmek için başlıca çeşitleri bilmeniz yeterlidir:

• İzolesiz faston: Çıplak, kalaylı pirinç ya da bakır uçtur. Ucuzdur ve dar yerlere sığar; üzerine ayrıca faston kılıfı ya da makaron geçirilir. Örneğin SF1D 6,3 mm izolesiz dişi faston bu türdendir.
• Yarı izoleli (kovanı izoleli) faston: Yalnızca kablo girişindeki kovan PVC ile kaplıdır, dişi yuvanın ağzı açıktır. Renk kodu bu kovan üzerindedir. TFD-1638 kırmızı izoleli dişi faston bu gruba girer.
• Tam izoleli dişi faston: Dişi yuvanın tamamı plastikle kaplıdır; takıldıktan sonra dilin metal kısmı açıkta kalmaz. Şebeke gerilimindeki anahtar ve priz bağlantıları için daha güvenlidir. Örnek: TPFD-2288 mavi tam izoleli dişi faston.
• Polyamid (naylon) izoleli faston: PVC yerine polyamid kılıflıdır. Daha sert ve ısıya daha dayanıklıdır; ısınan cihazlarda tercih edilir.
• İzoleli erkek faston: Kablonun ucuna dil olarak takılır; iki kabloyu dişi-erkek eşleşmesiyle ayrılabilir şekilde birleştirmeye yarar. TFE-5638 sarı izoleli erkek faston 4-6 mm² kablo içindir.
• Geri dönüşlü (piggyback) faston: Hem dişi yuva hem erkek dil tek parçadadır. Aynı dile ikinci bir kablo eklemek gerektiğinde kullanılır. Örnek: TFDEG-1861 geri dönüşlü faston.
• Bayrak (eğri) dişi faston: Kablo, dile dik açıyla girer. Arkasında yer az olan anahtar ve cihazlarda kullanılır.

Ürün kodları nasıl okunur?

Kodlar çoğu zaman ölçüyü doğrudan söyler. Komponentci'deki TFD ve TFE serilerinde rakamlar renk, dil genişliği ve kalınlığı gösterir: TFD-1288 kırmızı ve 2,8 x 0,8 mm, TFD-1488/5 kırmızı ve 4,8 x 0,5 mm, TFD-1638 kırmızı ve 6,3 x 0,8 mm'dir. İnç kodlu uçlarda ise kesit ve dil ayrı yazılır: FDD 1.25-187, 1,25 mm²'ye kadar kablo ve 0,187" (4,8 mm) dil demektir; MDD 2-250 ise 2,5 mm² sınıfı erkek uç ve 0,250" (6,3 mm) dildir. FDD dişi, MDD erkek, FDFD tam izoleli dişi uçtur.

Faston terminal nasıl sıkılır?

Faston terminal, kesite uygun renkteki kovana kablo soyulup yerleştirildikten sonra izoleli kablo ucu pensesinin aynı renkli yuvasında tek seferde sıkılır. Kombine pense ya da kargaburunla ezmek sağlam bir bağlantı vermez. Şu adımları izleyin:

1. Doğru fastonu seçin: Dil genişliğini ve kalınlığını eşleştirin, kablo kesitine göre rengi seçin.
2. Kabloyu soyun: İzolasyonu metal kovanın boyu kadar soyun. Çok kısa soyulursa iletken kovanı doldurmaz; çok uzun soyulursa çıplak tel kovanın dışında kalır.
3. Telleri bükün ve yerleştirin: Çok telli kablonun tellerini hafifçe aynı yöne bükün ve kovana tamamen sokun. Hiçbir tel dışarıda kalmamalıdır; izolasyon ise metal kovana değil, plastik kılıfın içine girmelidir.
4. Doğru yuvada sıkın: YYT-1 izoleli kablo ucu pensesi ya da GW-7 izoleli terminal sıkma pensesi gibi 0,5-6 mm² aralığındaki bir pensede, fastonun rengiyle aynı işaretli yuvayı kullanın ve pensenin sonuna kadar kapatın.
5. Çekme testi yapın: Kabloyu ve fastonu elle sertçe çekin. Kablo kayıyorsa ucu kesip yeniden yapın.
6. Takın ve kontrol edin: Dişi fastonu dile sonuna kadar itin. Gevşek oturan dişi uç ısınır; bu durumda yayı sıkışmış yeni bir uç kullanın.

Pense seçimi için krimp pensesi seçimi yazımıza bakabilirsiniz. Uyarı: 220 V hatlarında bağlantıyı enerji kesikken yapın ve açıkta metal bırakmayan tam izoleli dişi faston ya da faston kılıfı kullanın.

Sık sorulan sorular

Faston ile kablo pabucu arasındaki fark nedir?

Faston, yassı bir dile geçip çekilerek çıkarılan geçmeli bir uçtur; kablo pabucu ise vida ya da cıvatayla bir klemense veya baraya bağlanır. Faston hızlı takılıp sökülmesi gereken anahtar, hoparlör ve cihaz içi bağlantılarda, pabuç ise vidalı klemens ve barada kullanılır. İkisinde de aynı kırmızı, mavi ve sarı renk kodu geçerlidir.

6,3 mm faston 4,8 mm dile takılır mı?

Hayır, 6,3 mm dişi faston 4,8 mm dilde boşta kalır ve temas yetersiz olur; tersine 4,8 mm dişi uç da 6,3 mm dile girmez. Gevşek temas direnç oluşturur ve uç ısınır. Bu yüzden dişi fastonu her zaman takılacağı dilin genişliğine göre seçin ve dili kumpasla ölçün.

Faston lehimlenir mi?

Faston terminaller lehim için değil krimp için tasarlanmıştır; doğru pense ile sıkılan bir faston lehim gerektirmez. Kovana lehim akıtmak teli sertleştirir ve titreşimde kovanın ağzından kırılmasına yol açabilir. Krimpten sonra ek dayanım gerekiyorsa ısıyla daralan makaron ile kablo girişini destekleyin.

Faston terminal kaç amper taşır?

Faston terminalin taşıyabileceği akım dil ölçüsüne, kablo kesitine, malzemeye ve ortam sıcaklığına bağlıdır; tek bir sabit değeri yoktur. Genel kural olarak büyük dil (6,3 mm) ve kalın kablo daha yüksek akım taşır. Kesin değer için kullandığınız terminalin ve anahtarın veri sayfasındaki akım sınırına bakın.

Tam izoleli faston ne zaman kullanılmalı?

Tam izoleli faston, dilin ya da dişi yuvanın elle veya başka bir iletkenle temas edebileceği her yerde kullanılmalıdır. Şebeke gerilimindeki anahtarlar, prizler, ısıtıcılar ve açık kutulu cihazlar başlıca örneklerdir. Düşük gerilimli ve kutu içindeki bağlantılarda yarı izoleli faston da yeterli olabilir.

Özet

• Faston, kabloyu yassı bir dile geçirerek takılıp sökülebilir şekilde bağlayan krimp uçtur.
• Yaygın dil genişlikleri 2,8, 4,8 ve 6,3 mm'dir; dişi uç aynı genişlik ve kalınlıktaki dile takılmalıdır.
• İzoleli fastonlarda kırmızı 0,5-1,5 mm², mavi 1,5-2,5 mm², sarı 4-6 mm² kablo içindir.
• İzolesiz, yarı izoleli, tam izoleli, polyamid, geri dönüşlü ve bayrak tipleri vardır; şebeke geriliminde tam izoleli olanı seçin.
• Fastonu kovan boyu kadar soyduğunuz kabloyla, izoleli kablo ucu pensesinin aynı renkli yuvasında sıkın ve çekme testi yapın.