Lehimli makaron, ortasında düşük sıcaklıkta eriyen bir lehim halkası, iki ucunda yapışkan halkalar bulunan ısıyla daralan bir makarondur. Isıtıldığında lehim telleri birleştirir, makaron daralır ve yapışkan uçları su geçirmez biçimde kapatır. Rengi kablo kesitini gösterir: beyaz, kırmızı, mavi ve sarı.
İki kabloyu birbirine eklemek için çoğu zaman üç ayrı iş yapılır: telleri lehimlemek, makaron geçirmek ve makaronu ısıtmak. Lehimli makaron bu üç işi tek parçada birleştirir. Bu yazıda lehimli makaronun ne olduğunu, renk kodunun neyi gösterdiğini, sıcak hava ile nasıl uygulandığını, iyi bir bağlantının nasıl anlaşıldığını ve krimp ya da klasik lehimle karşılaştırmasını anlatıyoruz.
Lehimli makaron nedir?
Lehimli makaron, ortasında düşük sıcaklıkta eriyen bir lehim halkası, iki ucunda ısıyla eriyen yapışkan halkalar bulunan, şeffaf ve ısıyla daralan bir ek makaronudur. Lehim halkalı makaron, lehimli ek makaronu ya da İngilizce adlarıyla "solder sleeve" ve "solder seal connector" olarak da bilinir.
Lehimli makaron, kabloları birleştirmek, bağlantıyı yalıtmak ve uçlarını nem ile suya karşı kapatmak için kullanılır. Şeffaf gövde sayesinde lehimin erimesini ve tellerin yerini ısıtırken görebilirsiniz. Bu, bağlantının kalitesini kontrol etmeyi kolaylaştırır.
Lehimli makaron nasıl çalışır?
Lehimli makaron ısıtıldığında üç şey aynı anda olur: makaron daralır, lehim halkası erir ve tellerin arasına akar, yapışkan halkalar erip kablonun yalıtımına yapışır. Soğuduğunda ortada lehimli bir ek, iki uçta sızdırmaz bir kapanış kalır.
Lehim halkası, normal lehim telinden daha düşük sıcaklıkta erir. Komponentci'deki SST S21 kırmızı lehimli makaronun sayfasında daralma sıcaklığı 130 °C, lehimin erimeye başlama sıcaklığı 125 °C ve tam erime sıcaklığı 150 °C olarak verilir. Piyasadaki birçok üründe lehim yaklaşık 138 °C civarında erir. Klasik kalay-kurşun lehim teli ise yaklaşık 183 °C'de erir; bu fark, makaronun lehim erimeden yanmasını önlemek içindir.
Lehimli makaron renkleri neyi gösterir?
Lehimli makaronun rengi, uygun olduğu kablo kesitini gösterir: beyaz en ince, sarı en kalın kablolar içindir. Renk lehim halkasında ya da yapışkan halkalarda bulunur. Bu renk kodu üreticiler arasında büyük ölçüde ortaktır.
| Renk | AWG aralığı | Kesit (mm²) | Komponentci modeli | Örnek kullanım |
|---|---|---|---|---|
| Beyaz | 26-24 AWG | 0,25-0,34 | SST S11 | Sensör, sinyal, ince data kablosu |
| Kırmızı | 22-18 AWG | 0,5-1,5 (ürün değeri) | SST S21 | LED şerit, küçük fan, hoparlör |
| Mavi | 16-14 AWG | 1,5-2,5 | SST S31 | Araç tesisatı, pompa, motor |
| Sarı | 12-10 AWG | 4-6 | SST S41 | Akü, inverter, yüksek akım |
Kesit değerleri SST S11 beyaz, SST S21, SST S31 mavi ve SST S41 sarı lehimli makaron ürün sayfalarından alınmıştır. Kırmızı makaron için satıcıların verdiği mm² aralığı AWG aralığından biraz geniştir; sınırda bir kablonuz varsa bir büyük boyu deneyin. Ölçüleri karışık almak isterseniz 100 parçalık kutulu lehimli makaron seti dört rengi bir arada sunar.
Lehimli makaron nasıl kullanılır?
Lehimli makaronu kullanmak için kabloları soyun, makaronu geçirin, telleri lehim halkasının altında buluşturun ve makaronu sıcak havayla eşit biçimde ısıtın. Uygulama sırası şöyledir:
- Kablonun kesitine uygun renkte makaron seçin.
- İki kablonun ucunu yaklaşık 7-10 mm soyun. Soyma boyu, lehim halkasının ortasında buluşacak kadar olmalıdır.
- Uç uca ekte telleri birbirinin içine geçirin; yan yana ekte (pigtail) telleri aynı yönden yan yana koyun.
- Makaronu bağlantının üzerine kaydırın; çıplak teller tam lehim halkasının altında kalsın.
- Sıcak hava tabancasını orta sıcaklıkta, makarondan birkaç santimetre uzakta tutun ve makaronu çevirerek ısıtın.
- Önce makaron daralır, sonra lehim halkası parlaklığını kaybedip tellerin arasına akar. Lehim yayıldığında ısıtmayı bırakın.
- Bağlantıyı kendi kendine soğumaya bırakın; soğumadan oynatmayın.
Sıcaklığı başta çok yüksek açmak, lehim erimeden makaron yüzeyinin kararmasına neden olabilir. 858D sıcak hava istasyonu gibi ayarlı bir istasyonda düşük-orta sıcaklıkla başlayıp gerekirse artırın. 330 W kalem tipi sıcak hava tabancası ise yaklaşık 200 °C sabit sıcaklık verir; ürün sayfasında 3-6 cm çalışma mesafesi önerilir. Sıcak hava kullanımının ayrıntıları sıcak hava istasyonu kullanımı yazımızda anlatılıyor.
Çakmakla ısıtmaktan kaçının. Alev makaronu bir taraftan yakar, isle kaplar ve lehimin tamamen erimesini görmeyi zorlaştırır. Sıcak hava çıkışına dokunmayın, işi yanmaz bir zeminde yapın ve lehim dumanını solumayın.
İyi bir lehimli makaron bağlantısı nasıl anlaşılır?
İyi bir bağlantıda lehim halkası tamamen erimiş ve tellerin arasına yayılmıştır, yapışkan halkalar ise iki uçta kablonun yalıtımını sarmıştır. Şeffaf gövde sayesinde bunu gözle kontrol edebilirsiniz.
- Lehim: Halka şeklini kaybetmiş, teller lehimle kaplanmış olmalı. Halka hâlâ yuvarlak görünüyorsa lehim erimemiştir.
- Teller: Çıplak tel makaronun dışına taşmamalı ve yapışkan bölgede kalmamalıdır.
- Yapışkan: Uçlarda kablonun etrafında ince bir yapışkan taşıntısı görülmesi sızdırmazlığın işaretidir.
- Makaron: Yüzey kararmamış, kabarmamış ve delinmemiş olmalı.
- Çekme testi: Soğuduktan sonra kabloları hafifçe çekin; ek kaymamalıdır.
Lehimli makaron mı, krimp mi, klasik lehim mi?
Lehimli makaron hızlı ve su geçirmez bir ek için, krimp titreşimli ve yüksek akımlı hatlar için, klasik lehim ve makaron ise en ince ve en sağlam kontrol gereken işler için uygundur. Seçim, bağlantının ortamına ve sahip olduğunuz aletlere göre yapılır.
| Özellik | Lehimli makaron | Krimp ek | Lehim + makaron |
|---|---|---|---|
| Gereken alet | Sıcak hava | Krimp pensesi | Havya + sıcak hava |
| Hız | Hızlı | Çok hızlı | Yavaş |
| Su geçirmezlik | Var (yapışkan uçlar) | Yapışkanlı modelde var | Yapışkanlı makaronla var |
| Titreşim dayanımı | Orta, ek sertleşir | İyi, doğru pense ile | Orta, ek sertleşir |
| Kontrol | Gözle, şeffaf gövde | Çekme testi | Gözle, makarondan önce |
| Birim maliyet | Daha yüksek | Düşük | Düşük |
Krimp eklerin doğru yapılması için krimp pensesi seçimi yazımıza bakabilirsiniz. Lehimli makaronun zayıf yanı, lehimli bölümün sertleşmesidir; sürekli titreşen bir motor hattında kabloyu ekin iki yanından sabitleyin. 220 V şebeke tesisatında ise ek için standartlara uygun klemens ya da ek malzemesi tercih edin.
Sık sorulan sorular
Lehimli makaron kaç derecede erir?
Lehimli makaronun lehim halkası, ürüne göre yaklaşık 125-150 °C aralığında erir; birçok üründe erime noktası 138 °C civarındadır. Makaronun daralması bu sıcaklığa yakın başlar. Isı kaynağının sıcaklığı bundan yüksek olmalıdır, ama makaron yüzeyini yakmamak için ısı eşit ve kontrollü verilmelidir.
Lehimli makaron su geçirmez mi?
Evet, iki ucunda yapışkan halka bulunan lehimli makaronlar doğru uygulandığında su geçirmez bir ek oluşturur. Komponentci'deki SST S11 ürününde IP67 değeri belirtilir. Sızdırmazlık için yapışkan halkaların tamamen erimesi ve kablonun yalıtımını sarması gerekir; çıplak tel yapışkan bölgede kalmamalıdır.
Lehimli makaron havya ile kullanılır mı?
Hayır, lehimli makaron havya ile değil, sıcak hava ile ısıtılır. Havya ucu makaronun yalnızca bir noktasını ısıtır ve yüzeyi eritip deler. Makaronun eşit daralması ve lehim halkasının tamamen erimesi için sıcak hava tabancası ya da sıcak hava istasyonu kullanın.
Lehimli makaron yüksek akım taşır mı?
Lehimli makaron, kablo kesitine uygun renkte seçildiğinde o kablonun akımını taşıyacak şekilde tasarlanır. Sarı makaron 4-6 mm² gibi kalın kablolar içindir. Yine de bağlantının kalitesi belirleyicidir: lehimin tamamen erimesi ve tellerin iyi temas etmesi gerekir. Kesit hesabı için kablo tarafını doğru seçin.
Lehimli makaron ile normal makaron arasındaki fark nedir?
Normal makaron yalnızca yalıtır; lehimli makaron ise birleştirir, yalıtır ve sızdırmaz kapatır. Normal ısıyla daralan makaronda içeride lehim ya da yapışkan bulunmaz. Normal makaron hakkında ayrıntılı bilgi için ısı ile daralan makaron yazımıza bakabilirsiniz.
Özet
- Lehimli makaron, lehim halkası ve yapışkan halkalar içeren, ısıyla daralan şeffaf bir ek makaronudur.
- Rengi kablo kesitini gösterir: beyaz 26-24 AWG, kırmızı 22-18 AWG, mavi 16-14 AWG, sarı 12-10 AWG.
- Sıcak hava ile eşit ısıtılır; lehim halkası yaklaşık 125-150 °C'de erir, çakmak ve havya kullanılmaz.
- İyi bağlantıda halka şeklini kaybetmiş, teller lehimle kaplanmış ve uçlarda yapışkan görünür.
- Hızlı ve su geçirmez ek için uygundur; titreşimli ve yüksek akımlı hatlarda krimp ve sabitleme düşünülmelidir.