SGP30, havadaki uçucu organik bileşikleri (TVOC) ölçen ve bu ölçümden tahmini bir CO2 değeri (eCO2) hesaplayan I2C çıkışlı metal oksit gaz sensörüdür. eCO2 gerçek karbondioksit ölçümü değildir; odadaki CO2 miktarını doğrudan ölçmek için MH-Z19 gibi NDIR kızılötesi CO2 sensörü gerekir.
Kapalı bir odada hava ağırlaştığında bunu ölçmek için akla ilk gelen sensörlerden biri SGP30'dur. Küçük bir modül olarak satılır, I2C ile bağlanır ve hem TVOC hem de eCO2 değeri verir. Ancak "eCO2" değerinin gerçek karbondioksit ölçümü olmadığını bilmeyen birçok kullanıcı yanlış sonuca varır. Bu yazıda SGP30'un ölçüm mantığını, Arduino bağlantısını, baseline (taban çizgisi) ayarını ve NDIR CO2 sensörleriyle farkını anlatıyoruz.
SGP30 nedir?
SGP30, Sensirion firmasının ürettiği, havadaki uçucu organik bileşikleri algılayan ve sonucu TVOC (ppb) ile eCO2 (ppm) olarak veren dijital bir metal oksit (MOX) gaz sensörüdür. Tek çipin üzerinde birden fazla algılama elemanı, ısıtıcı ve hesaplamayı yapan işlemci bulunur.
Datasheet'e göre TVOC 0-60.000 ppb, eCO2 400-60.000 ppm aralığında raporlanır. Varsayılan I2C adresi 0x58'dir. Çipin kendisi 1,8 V ile çalışır; Arduino için satılan modüllerin çoğunda regülatör ve seviye dönüştürücü bulunur, bu yüzden 3,3-5 V ile beslenebilirler. Modülünüzün besleme aralığını mutlaka ürün sayfasından kontrol edin.
TVOC ve eCO2 ne anlama gelir?
TVOC (toplam uçucu organik bileşik), havadaki alkol, aseton, formaldehit gibi buharlaşan organik maddelerin toplam miktarıdır ve ppb (milyarda bir) cinsinden verilir. Boya, yapıştırıcı, temizlik ürünleri, parfüm, pişirme ve insan nefesi TVOC kaynaklarıdır.
eCO2 (eşdeğer CO2) ise sensörün ölçtüğü gazlardan tahmin ettiği CO2 değeridir. Bir odada insanlar nefes aldıkça hem CO2 hem de hidrojen gibi bazı gazlar birlikte artar. SGP30 hidrojen sinyalini ölçer ve bu ilişkiden bir CO2 değeri hesaplar. Odada insan yokken bir parfüm sıkarsanız eCO2 değeri yükselir, oysa gerçek CO2 değişmemiştir. Bu nedenle eCO2, havalandırma ihtiyacı için kaba bir gösterge olarak kullanılmalıdır.
SGP30 nasıl ölçer?
SGP30, yaklaşık birkaç yüz dereceye ısıtılmış metal oksit tabakanın elektriksel direncinin, yüzeyine tutunan gazlarla değişmesini ölçer. İndirgen gazlar (alkol, hidrojen, birçok VOC) oksit yüzeyindeki oksijenle tepkimeye girer ve tabakanın direnci düşer. Sensör bu değişimi iki ham sinyal olarak, hidrojen (H2) ve etanol sinyali olarak ölçer.
Çipin içindeki algoritma bu ham sinyalleri TVOC ve eCO2 değerine çevirir. Ölçümün doğru olması için ölçüm komutu tam olarak saniyede bir gönderilmelidir; algoritmanın dinamik taban çizgisi düzeltmesi bu zamanlamaya göre çalışır. Açılıştan sonraki ilk 15 saniye sensör sabit olarak 400 ppm eCO2 ve 0 ppb TVOC döndürür; bu sürede ısınır.
MOX sensörler nemden de etkilenir. SGP30'a mutlak nem değeri (g/m³) verilerek nem düzeltmesi yapılabilir. Bunun için sıcaklık ve bağıl nemi ölçen BME280 nem, sıcaklık ve basınç sensörü ya da AHT20+BMP280 modülü aynı I2C hattına bağlanabilir.
SGP30 ile MH-Z19 NDIR CO2 sensörü arasındaki fark nedir?
Fark ölçülen büyüklüktedir: SGP30 VOC ve hidrojen ölçüp CO2'yi tahmin eder, MH-Z19 gibi NDIR sensörler ise CO2 molekülünü kızılötesi ışık soğurmasıyla doğrudan ölçer. NDIR sensörde bir kızılötesi kaynak ile algılayıcı arasındaki ışık, CO2'nin güçlü soğurduğu yaklaşık 4,26 µm dalga boyunda filtrelenir. Havadaki CO2 arttıkça algılayıcıya ulaşan ışık azalır.
| Özellik | SGP30 | CCS811 | MH-Z19 (NDIR) | MQ-135 |
|---|---|---|---|---|
| Ölçüm yöntemi | Metal oksit (MOX) | Metal oksit (MOX) | Kızılötesi soğurma | Isıtmalı yarı iletken |
| Verdiği değer | TVOC, eCO2 | TVOC, eCO2 | Gerçek CO2 (ppm) | Analog gerilim |
| CO2'yi doğrudan ölçer mi? | Hayır, tahmin | Hayır, tahmin | Evet | Hayır |
| Arayüz | I2C | I2C | UART, PWM | Analog, dijital eşik |
| Çip/sensör beslemesi | 1,8 V (modülde regülatör) | 1,8-3,6 V | ≈5 V | 5 V |
| Isınma | 15 s, baseline için 12 saat | 20 dk, ilk kullanımda 48 saat | Birkaç dakika | 24-48 saat (ilk kullanım) |
| Uygun kullanım | VOC değişimini izleme | VOC değişimini izleme | Havalandırma kontrolü | Basit eşik alarmı |
SGP30 ile aynı mantıkta çalışan CJMCU-811 (CCS811) hava kalitesi sensörü de I2C üzerinden TVOC ve eCO2 verir. Okul ya da toplantı salonunda havalandırmayı CO2'ye göre yönetmek istiyorsanız NDIR sensör gerekir; örneğin RS-CO2-I20 NDIR karbondioksit sensörü 0-2000 ppm aralığında ölçer ve 4-20 mA çıkış verir. Basit bir "hava kötüleşti" alarmı için MQ-135 hava kalitesi modülü yeterli olabilir; bağlantısını MQ gaz sensörü bağlantısı yazımızda anlattık.
SGP30 Arduino'ya nasıl bağlanır?
SGP30 modülü dört kabloyla bağlanır: VIN, GND, SDA ve SCL. Aşağıdaki adımlar Arduino Uno ve regülatörlü bir SGP30 modülü içindir:
- Modülün VIN pinini Arduino 5V pinine, GND pinini GND'ye bağlayın. Regülatörsüz bir kartınız varsa yalnızca 1,8 V ile besleyin ve 5 V uygulamayın.
- SDA pinini A4'e, SCL pinini A5'e bağlayın.
- Arduino IDE'de "Adafruit SGP30" kütüphanesini kurun.
- Kodda
sgp.begin()ile sensörü başlatın; döngüde her saniyesgp.IAQmeasure()çağırın vesgp.TVOCilesgp.eCO2değerlerini okuyun. - Döngüdeki gecikmeyi tam 1 saniye tutun; daha seyrek ya da düzensiz ölçüm algoritmanın taban çizgisini bozar.
- Nem düzeltmesi yapacaksanız sıcaklık ve nemden mutlak nemi hesaplayıp
sgp.setHumidity()ile gönderin.
I2C hattına birden fazla sensör bağlarken adres çakışması olup olmadığını kontrol edin. SGP30 (0x58), BME280 (0x76/0x77) ve CCS811 (0x5A/0x5B) farklı adresler kullandığı için aynı hatta çalışabilir. Ayrıntılar için I2C nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Baseline (taban çizgisi) neden önemli?
Baseline, SGP30'un "temiz hava" kabul ettiği referans değerdir; algoritma sonuçları bu referansa göre hesaplar. Sensör ilk kez çalıştığında bu değeri bilmez ve öğrenmesi için yaklaşık 12 saat kesintisiz çalışması gerekir. Bu sürede okunan değerler güvenilir değildir.
- Sensörü ilk kez 12 saat boyunca, mümkünse bir süre temiz havada kalacak biçimde çalıştırın.
- Ardından her saat
sgp.getIAQBaseline()ile iki baseline değerini okuyup EEPROM'a kaydedin. - Arduino yeniden başladığında
sgp.setIAQBaseline()ile kayıtlı değerleri geri yükleyin. - Sensör bir haftadan uzun süre kapalı kaldıysa kayıtlı baseline'ı kullanmayın ve 12 saatlik süreci yeniden başlatın.
Baseline kaydedilmezse her açılışta sensör o anki havayı temiz kabul eder. Kötü havada açılan bir sensör bu yüzden saatlerce olduğundan iyi değer gösterebilir. Hava kalitesini ekranda gösteren eksiksiz bir proje için hava kalitesi ölçer yazımıza göz atabilirsiniz.
Hangi hava kalitesi sensörünü seçmelisiniz?
Seçim neyi ölçmek istediğinize bağlıdır. Boya, yapıştırıcı ve kimyasal kokuların değişimini izlemek için SGP30 ya da CCS811 gibi MOX sensörler uygundur. Odadaki insan yoğunluğunu ve havalandırma ihtiyacını izlemek için NDIR CO2 sensörü gerekir; ofis ve okullarda 1.000 ppm üzeri CO2, havalandırma ihtiyacı göstergesi olarak sık kullanılır.
Toz ve duman ise gaz sensörleriyle ölçülmez; bunun için lazerli partikül sensörleri kullanılır. Örneğin Nova SDS011 PM2.5 sensörü havadaki ince tozu ölçer. Kapsamlı bir iç ortam istasyonu, MOX gaz sensörü, NDIR CO2 sensörü, sıcaklık-nem sensörü ve partikül sensörünün birlikte kullanılmasıyla kurulur.
Sık sorulan sorular
SGP30 gerçek CO2 ölçer mi?
Hayır. SGP30 CO2 molekülünü algılamaz; ölçtüğü hidrojen sinyalinden tahmini bir eCO2 değeri hesaplar. İnsanların bulunduğu ve başka gaz kaynağı olmayan bir odada eCO2, gerçek CO2 ile benzer yönde değişir. Ancak alkol, boya ya da yemek kokusu eCO2'yi yükseltir. Gerçek CO2 için NDIR sensör kullanın.
SGP30 neden sürekli 400 ppm ve 0 ppb gösteriyor?
Açılıştan sonraki ilk 15 saniye bu değerler normaldir. Süre geçtiği halde değişmiyorsa ölçüm komutu saniyede bir gönderilmiyor olabilir ya da ortam gerçekten temizdir. Sensöre biraz alkollü mendil yaklaştırarak test edin; TVOC değeri birkaç saniyede belirgin şekilde yükselmelidir.
SGP30 ile CCS811 arasındaki fark nedir?
İkisi de MOX tabanlı TVOC/eCO2 sensörüdür ve I2C ile bağlanır. SGP30'un ölçüm aralığı daha geniştir ve ham hidrojen ile etanol sinyallerini de verir. CCS811'de WAKE pininin LOW yapılması gerekir ve ilk kullanımda 48 saatlik alıştırma süresi önerilir. Seçim çoğu zaman stok ve kütüphane desteğine göre yapılır.
SGP30 dış mekânda kullanılabilir mi?
Kullanılabilir ama yağmur, yoğuşma ve doğrudan güneşten korunmalıdır. MOX sensörler yüksek nem ve hızlı sıcaklık değişimlerinden etkilenir; nem düzeltmesi bu nedenle dış mekânda daha önemlidir. Sensörü hava alabilen ama su almayan, güneş görmeyen bir kutuya yerleştirin.
TVOC değeri kaç olursa hava kötüdür?
TVOC için herkesin kabul ettiği tek bir sınır yoktur; farklı kurumlar farklı eşikler kullanır. Hobi projelerinde en iyi yöntem, aynı ortamdaki değişimi izlemektir: Havalandırılmış odadaki değerin birkaç katına çıkan TVOC, ortamda bir kaynak olduğunu gösterir. Mutlak değerlere değil eğilime bakın.
Özet
- SGP30, ısıtmalı metal oksit tabakayla VOC ölçen ve TVOC (ppb) ile eCO2 (ppm) veren I2C sensördür; adresi 0x58'dir.
- eCO2 gerçek CO2 değildir; hidrojen sinyalinden tahmin edilir ve kokulardan etkilenir.
- Gerçek CO2 ölçümü için MH-Z19 gibi NDIR kızılötesi sensör gerekir.
- Ölçüm saniyede bir yapılmalı, baseline 12 saatte oluşmalı ve her saat kaydedilip açılışta geri yüklenmelidir.
- Nem düzeltmesi için BME280 gibi bir sensörden mutlak nem hesaplanıp SGP30'a verilmelidir.
